Khách đi thuyền ở hồ Tà Đùng vẫn có thể say dù mặt hồ trông lặng, vì cơ thể bị rung lắc bởi sóng do chính thuyền và thuyền khác tạo ra, máy thuyền rung đều, mùi nhiên liệu, ánh nắng phản chiếu, cộng thêm một đêm thiếu ngủ trên xe giường nằm. Cách phòng hiệu quả nhất là ngủ đủ đêm trước, ăn sáng nhẹ, ngồi giữa thuyền gần phía đuôi, nhìn về đường chân trời hay một đảo xa, tránh xem điện thoại và ngồi xa chỗ có mùi xăng.
Say sóng cùng cơ chế với say xe: mắt và tai trong nhận hai tín hiệu chuyển động không khớp nhau. Hiểu điều đó, bạn có thể làm vài việc đơn giản để chặng thuyền dễ chịu hơn, và biết khi nào nên đề nghị người lái chạy chậm hay quay về.
Hồ lặng nhưng thuyền không lặng
Nhìn từ bờ, mặt hồ Tà Đùng buổi sáng có thể phẳng như gương. Nhưng khi ở trên một chiếc thuyền máy nhỏ đang chạy, mọi thứ khác đi. Thuyền tạo ra sóng mũi và sóng đuôi; khi thuyền đổi hướng hay đi qua vết sóng của thuyền khác, thân thuyền dập dềnh. Máy thuyền rung đều truyền qua ghế ngồi. Gió lên vào gần trưa và chiều làm mặt hồ gợn thành những con sóng nhỏ, đủ để thuyền nhỏ lắc nhịp nhàng.
Những chuyển động này nhẹ hơn nhiều so với biển, nhưng có một đặc điểm khiến người ta dễ say: chúng đều đặn, lặp lại, kéo dài. Tai trong liên tục báo chuyển động lên xuống, trong khi mắt nhìn sàn thuyền, nhìn người ngồi đối diện, nhìn màn hình điện thoại, tất cả đều đứng yên so với mình. Sự lệch tín hiệu ấy là nguyên nhân chính của say sóng.
Ngoài ra còn những yếu tố cộng thêm. Mùi xăng dầu từ máy thuyền, nhất là khi ngồi gần đuôi theo chiều gió. Ánh nắng phản chiếu chói mắt. Và quan trọng nhất trong một chuyến tour Tà Đùng: nhiều khách vừa trải qua đêm trên xe giường nằm, thiếu ngủ, có người đã say xe, cơ thể đang nhạy cảm hơn bình thường.
Nói cách khác, say sóng trên hồ không phải dấu hiệu bạn yếu hay hồ nguy hiểm, mà là phản ứng bình thường của cơ thể trước chuyển động đều kéo dài.
Vì sao hồ cao nguyên có gió buổi chiều
Khách tour hay ngạc nhiên khi buổi sáng mặt hồ phẳng lặng mà buổi chiều cùng ngày lại gợn sóng. Hiện tượng này thường gặp ở các hồ lớn giữa vùng đồi núi. Khi mặt trời lên cao, đất trên các sườn đồi nóng lên nhanh hơn mặt nước, không khí trên đồi bốc lên, kéo theo luồng gió thổi qua mặt hồ. Càng về chiều, chênh lệch càng rõ, gió càng mạnh.
Vì thế, những người dễ say sóng nên chọn đi thuyền buổi sáng nếu có thể. Đây cũng là một lý do nhiều chương trình tour Tà Đùng xếp chặng thuyền vào sáng ngày thứ hai. Với tour riêng, có thể đề nghị đi sớm hơn nữa để tận dụng lúc hồ lặng nhất.
Ngoài gió theo ngày, còn có gió theo mùa và theo thời tiết. Những ngày trước khi có mưa giông, gió có thể lên bất thường. Người lái thuyền quen hồ thường đọc được những dấu hiệu này qua mặt nước, mây trên đỉnh đồi. Nghe theo nhận định của họ là cách tốt nhất.
Hiểu nguyên nhân gió giúp khách không đổ lỗi cho người lái hay đơn vị tour khi thuyền lắc hơn mong đợi, và giúp chọn giờ đi hợp với sức khoẻ của mình.
Trước khi xuống thuyền
Ngủ đủ đêm trước. Đây là lý do nhiều tour sắp chặng thuyền vào sáng ngày thứ hai, sau một đêm ngủ ở nơi lưu trú. Nếu đêm đó bạn thức khuya bên tiệc BBQ, sáng hôm sau dễ say hơn.
Ăn sáng nhẹ. Không để bụng đói, không ăn quá no, tránh đồ nhiều dầu mỡ và sữa béo trước khi đi thuyền. Bánh mì, cháo, xôi ít là lựa chọn hợp lý.
Không uống rượu bia từ tối hôm trước quá nhiều. Cơ thể còn mệt vì rượu bia rất dễ buồn nôn khi gặp chuyển động lắc.
Thuốc chống say, nếu cần. Người biết mình dễ say sóng có thể hỏi dược sĩ về thuốc phù hợp, liều và thời điểm uống trước khi xuống thuyền. Không tự dùng thuốc của người khác.
Báo hướng dẫn viên. Nói trước rằng bạn dễ say để được xếp chỗ phù hợp, và để hướng dẫn viên để ý khi cần quay về.
Nếu bạn biết mình dễ say, mang theo vài túi nilon sạch và khăn giấy ướt trong túi đeo. Chuẩn bị sẵn giúp bạn bình tĩnh hơn, và không làm bẩn thuyền nếu có chuyện.
Ngồi đâu trên thuyền
Trên thuyền nhỏ, mỗi vị trí chịu chuyển động khác nhau. Bảng sau giúp người dễ say chọn chỗ:
| Vị trí | Mức lắc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mũi thuyền | Lắc lên xuống nhiều nhất | Người dễ say nên tránh |
| Giữa thuyền | Ít lắc nhất | Chỗ tốt nhất cho người dễ say, trẻ nhỏ |
| Gần đuôi, cạnh máy | Ít lắc nhưng rung và có mùi nhiên liệu | Ngồi phía trên gió, xa ống xả |
| Cạnh mạn, nhìn ra ngoài | Tuỳ hướng nhìn | Nhìn ra xa thì tốt, nhìn xuống nước sát mạn thì dễ chóng mặt |
Kết hợp hai điều: ngồi giữa thuyền và nhìn về phía xa. Đó là cách đơn giản và hiệu quả nhất để giảm say sóng mà không cần thuốc.
Trên thuyền nhỏ không có nhiều lựa chọn chỗ ngồi, nên nói nhu cầu với người lái ngay ở bến. Người lái thường sẵn lòng xếp người dễ say vào giữa, vì họ cũng không muốn có khách nôn trên thuyền.
Với đoàn chia nhiều thuyền, gom những người dễ say vào cùng một thuyền và đề nghị thuyền đó chạy chậm hơn, đi vòng ngắn hơn, là cách làm hợp lý. Những người khoẻ, thích tốc độ đi thuyền khác.
Trong lúc thuyền chạy
Khi đã ngồi trên thuyền, những thói quen sau giúp giảm cảm giác khó chịu:
- Nhìn về đường chân trời hoặc một đảo xa. Mắt nhìn một điểm cố định ở xa giúp não khớp được tín hiệu chuyển động.
- Không nhìn điện thoại, không xem lại ảnh vừa chụp. Đây là nguyên nhân gây say phổ biến nhất trên thuyền du lịch.
- Hít thở chậm, sâu bằng mũi. Không khí mát trên hồ giúp dễ chịu hơn.
- Ngồi thẳng, đầu tựa nhẹ. Giảm cử động đầu theo nhịp lắc.
- Nhấp nước từng ngụm nhỏ. Một số người thấy kẹo gừng hoặc ngậm gừng giúp dễ chịu.
- Trò chuyện nhẹ nhàng với người bên cạnh về cảnh vật xa, để không tập trung vào cảm giác khó chịu.
- Tránh xa mùi xăng; nếu ngửi thấy mùi, đề nghị đổi chỗ khi thuyền dừng.
Nếu bạn đang chụp ảnh và bắt đầu thấy khó chịu, hãy cất máy ngay. Chụp qua màn hình điện thoại khi thuyền lắc là cách nhanh nhất để say.
Nếu thuyền dừng để khách chụp ảnh ở vùng có sóng, người dễ say nên tranh thủ nhìn ra xa thay vì cúi đầu, vì thuyền đứng yên trên sóng thường lắc khó chịu hơn thuyền đang chạy đều.
Khi đã bắt đầu say
Dấu hiệu say sóng thường đến từ từ: ngáp nhiều, chảy nước bọt, vã mồ hôi lạnh, mặt tái, cảm giác nặng đầu, rồi buồn nôn. Khi thấy những dấu hiệu đầu tiên, hãy hành động ngay, đừng cố chịu với hy vọng sẽ hết. Báo người đi cùng và người lái.
Đề nghị người lái chạy chậm lại, đi theo hướng ít sóng, hoặc dừng thuyền ở vùng nước lặng sau một đảo chắn gió. Nhìn ra xa, hít thở sâu, để gió mát thổi vào mặt. Nhiều người thấy đỡ hơn khi thuyền giảm tốc và ra khỏi vùng có sóng.
Nếu buồn nôn, nôn về phía cuối gió, vào túi nilon nếu có, không chồm người ra ngoài mạn khi thuyền đang chạy. Người đi cùng giữ áo phao người bị say để giữ thăng bằng. Sau khi nôn, súc miệng, nhấp vài ngụm nước.
Nếu vẫn không đỡ, đề nghị quay về bờ. Một chặng thuyền bị rút ngắn không có gì đáng tiếc so với cả buổi sáng còn lại bị mất vì mệt. Lên bờ, người say sóng thường hồi lại nhanh khi đứng trên mặt đất vững, đi bộ chậm vài phút và nghỉ ngơi ở chỗ mát.
Sau chặng thuyền: hồi phục trước chặng tiếp theo
Trong chương trình tour Tà Đùng, sau chặng thuyền thường là Topview, xe máy cày tới thác, thăm vườn. Xe máy cày là chặng xóc, người vừa say sóng mà lên ngay có thể say lại. Hãy dành vài phút ngồi nghỉ, uống nước, ăn nhẹ vài miếng bánh, rồi mới quyết định có đi chặng xóc tiếp không.
Nếu vẫn còn mệt, chọn bỏ chặng máy cày, ở lại điểm tập kết hoặc đi cùng nhóm thăm vườn, nơi đi bộ chậm, ít xóc. Báo hướng dẫn viên để họ biết bạn ở đâu.
Một số người có cảm giác chao đảo kéo dài một lúc sau khi lên bờ, như mặt đất vẫn còn dập dềnh. Đây là hiện tượng thường gặp sau khi ở trên thuyền, thường tự hết sau một thời gian. Nếu kéo dài bất thường hoặc kèm đau đầu dữ dội, nôn liên tục, nên đi khám.
Ghi nhớ cảm giác của mình ở chặng thuyền cũng giúp cho chiều về: người vừa say sóng buổi sáng nên chuẩn bị kỹ hơn cho chuyến xe đêm về thành phố, ăn tối nhẹ và chọn giường tầng dưới giữa xe.
Người dễ say có nên bỏ chặng thuyền không
Không nhất thiết. Phần lớn người dễ say xe vẫn đi thuyền ở hồ Tà Đùng được nếu chuẩn bị tốt, vì mặt hồ lặng hơn biển nhiều và chặng thuyền không kéo dài như một chuyến tàu biển. Hãy thử, với kế hoạch rõ ràng: ngồi đúng chỗ, nhìn xa, báo trước người lái, và sẵn sàng quay về nếu cần.
Tuy vậy, nếu bạn biết mình say sóng nặng ngay cả trên những chuyến thuyền ngắn, nếu đêm trước đã say xe nặng và còn mệt, nếu trời hôm đó có gió to và hồ nổi sóng, thì ở lại bờ là lựa chọn hợp lý. Từ bờ hoặc từ điểm ngắm trên đồi, hồ vẫn đẹp.
Với tour riêng, có thể đề nghị đơn vị tour chọn thuyền lớn hơn, chạy chậm hơn, hoặc đi vào giờ lặng gió nhất trong ngày. Những điều chỉnh nhỏ ấy làm chặng thuyền dễ chịu hơn nhiều cho người nhạy cảm.
Người đã đi thuyền một lần và biết mình không say thì có thể yên tâm hơn ở những chuyến sau, nhưng vẫn nên chuẩn bị vì cơ thể mỗi hôm mỗi khác, nhất là khi thiếu ngủ sau đêm trên xe.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có sóng lớn không?
Phần lớn thời gian mặt hồ khá lặng, nhất là buổi sáng sớm. Gió thường lên vào gần trưa và chiều, có thể tạo sóng nhỏ đủ làm thuyền lắc. Khi có giông, mưa lớn, mặt hồ có thể nổi sóng mạnh và chặng thuyền nên được hoãn.
Người say xe có chắc chắn say sóng không?
Không chắc. Hai hiện tượng cùng cơ chế nên người dễ say xe thường cũng nhạy với thuyền, nhưng nhiều người say xe trên đèo lại không say trên hồ lặng. Chuẩn bị tốt và chọn chỗ ngồi đúng giúp phần lớn người dễ say vẫn đi được.
Có nên uống thuốc chống say trước khi đi thuyền không?
Người biết mình dễ say có thể hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về loại thuốc, liều và thời điểm uống. Một số thuốc gây buồn ngủ, không hợp với người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hay trẻ nhỏ. Không dùng chung thuốc với người khác.
Nhìn xuống nước có làm say hơn không?
Thường có. Nhìn mặt nước sát mạn thuyền đang chuyển động liên tục làm mắt khó định vị. Nhìn về đường chân trời hoặc một đảo xa giúp não khớp được tín hiệu chuyển động, giảm cảm giác say.
Sau khi say sóng có nên ăn ngay không?
Nên đợi cảm giác buồn nôn qua hẳn, uống nước từng ngụm nhỏ trước. Sau đó ăn nhẹ vài miếng bánh, cháo hoặc trái cây. Không ăn ngay đồ nhiều dầu mỡ hay uống đồ có ga, cà phê đặc.