Mực nước hồ Tà Đùng thay đổi theo mùa: mùa mưa nước dâng, các đảo nhỏ lại, cây xanh sát mép nước; mùa khô nước rút, bờ đảo lộ ra những dải đất đỏ, một số đảo mới nhô lên hoặc nối với nhau. Vì là hồ chứa của thuỷ điện Đồng Nai 3, mực nước còn phụ thuộc vào việc tích nước và xả nước của nhà máy, nên không có ngày cố định nào cho cảnh đẹp nhất. Khách tour nên hiểu rằng cùng một vòng thuyền, đi vào các tháng khác nhau sẽ thấy hồ khác nhau.
Ảnh trên mạng thường không ghi tháng chụp. Người xem ảnh đảo xanh mướt giữa nước đầy, đến vào cuối mùa khô thấy viền đất đỏ quanh đảo, dễ nghĩ là mình đến sai chỗ. Bài này giải thích những thay đổi theo mùa nhìn từ thuyền, để bạn chọn thời điểm và đặt kỳ vọng đúng.
Vì sao mực nước hồ thay đổi
Hồ Tà Đùng là hồ chứa thuỷ điện, khác hồ tự nhiên ở chỗ mực nước được điều tiết. Trong mùa mưa, nước từ các sông suối đổ về nhiều, hồ tích nước và mực nước dâng. Trong mùa khô, lượng nước về ít đi trong khi nhà máy vẫn dùng nước để phát điện, mực nước hạ dần. Ngoài ra, quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai cũng ảnh hưởng tới việc tích và xả nước.
Ở Tây Nguyên, mùa mưa thường kéo dài từ khoảng tháng năm tới tháng mười, mười một; mùa khô từ khoảng tháng mười hai tới tháng tư năm sau. Mốc cụ thể dao động theo từng năm. Theo logic tích nước, mực nước hồ thường cao vào cuối mùa mưa và đầu mùa khô, thấp dần về cuối mùa khô trước khi mưa trở lại.
Bài này không đưa con số mực nước cụ thể vì số liệu đó do đơn vị vận hành công bố và thay đổi từng năm. Điều khách cần biết là xu hướng chung, và hỏi đơn vị tour về tình hình thực tế gần ngày đi. Người địa phương và người lái thuyền thường biết rõ hồ đang đầy hay đang cạn.
Cảnh hồ theo mùa nhìn từ thuyền
Bảng so sánh dưới đây giúp hình dung, không phải dự báo cho một ngày cụ thể:
| Khía cạnh | Nước cao (thường cuối mùa mưa, đầu mùa khô) | Nước thấp (thường cuối mùa khô) |
|---|---|---|
| Đảo | Nhỏ lại, một số đảo thấp chìm hẳn | To ra, nhiều đảo mới nhô lên, có đảo nối liền |
| Bờ đảo | Cây xanh sát mép nước | Dải đất đỏ, đá lộ ra quanh đảo |
| Mặt hồ | Rộng, liền mạch | Hẹp hơn, nhiều lạch, có chỗ cạn |
| Thuyền đi | Vào được nhiều nhánh | Một số nhánh nông, thuyền phải đi vòng |
| Bến thuyền | Gần đường, lên xuống dễ | Có thể phải đi bộ xa hơn qua bãi bùn đất |
| Cảnh từ trên cao | Đảo xanh nổi trên nước xanh | Đảo viền đỏ, tương phản màu mạnh |
Cả hai mùa đều có người thích. Người thích ảnh xanh mát chọn nước cao; người thích tương phản đất đỏ, nước xanh và những đường viền độc đáo chọn nước thấp.
Khách đi tour không cần theo dõi số liệu vận hành. Chỉ cần nhớ một điều: hồ thuỷ điện luôn thay đổi, và tấm ảnh bạn thấy trên mạng chỉ là một khoảnh khắc trong vòng lên xuống ấy.
Mùa nước cao: hồ đầy và xanh
Khi nước cao, hồ Tà Đùng giống hình ảnh phổ biến nhất trên mạng: những đảo tròn phủ cây nổi lên giữa mặt nước rộng, mép nước chạm tới chân cây. Thuyền có thể len vào nhiều nhánh hồ, đi gần bờ đảo, cảm giác như đi giữa một khu vườn trên nước.
Thời điểm này thường trùng hoặc ngay sau mùa mưa, nên cây cối xanh tươi, không khí ẩm, buổi sáng hay có sương. Nhưng cũng có nghĩa là những cơn mưa chiều, giông có thể còn xuất hiện, nhất là trong các tháng cuối mùa mưa. Chặng thuyền nên đi buổi sáng và có phương án dự phòng.
Nước sau những trận mưa lớn có thể đục màu đất, mang theo cành cây, rác trôi từ thượng nguồn. Người lái thuyền cần chú ý tránh vật trôi. Khách không nên chạm tay xuống nước ở những vùng có nhiều vật nổi.
Khi nước rất cao, một số bến thuyền tạm có thể bị ngập, phải dời vị trí. Lối xuống bến có thể là đường đất ướt, trơn. Giày dép đế bám là cần thiết.
Đọc dấu vết mực nước khi ngồi trên thuyền
Một điều thú vị khi đi thuyền là tự đoán mực nước đang ở mức nào so với lúc cao nhất. Dấu hiệu rõ nhất là dải đất trơ trụi quanh đảo, nằm giữa mép nước hiện tại và chân cây xanh. Dải càng rộng, nước càng đã rút nhiều. Khi nước cao, dải này gần như biến mất, cây mọc sát mép nước.
Dấu hiệu thứ hai là những gốc cây chết đứng dưới nước hoặc nhô lên khỏi mặt nước ở vùng nông. Đây thường là cây của rừng hay rẫy cũ còn sót lại từ trước khi hồ tích nước. Khi nước thấp, chúng lộ ra nhiều hơn, và người lái phải tránh khi chạy thuyền.
Dấu hiệu thứ ba là những đường vân nằm ngang trên sườn đất lộ ra, như những bậc thang mờ. Mỗi vân đánh dấu một mức nước mà hồ từng dừng lại một thời gian. Nhìn chúng, có thể hình dung nhịp lên xuống của hồ qua nhiều tháng.
Những quan sát như vậy biến chặng thuyền thành một bài học tự nhiên nhỏ, nhất là với trẻ em đi cùng. Hỏi người lái về những gì họ thấy qua các mùa; người làm nghề trên hồ lâu năm thường có nhiều chuyện để kể.
Mùa nước thấp: viền đất đỏ và đảo mới
Khi nước rút, quanh mỗi đảo lộ ra một dải đất đỏ hoặc đá, như một đường viền. Từ thuyền, bạn thấy rõ sườn đồi cũ tiếp tục đi xuống dưới mặt nước, hiểu ngay vì sao đảo là đỉnh đồi. Một số đảo trước đó còn chìm nay nhô lên; một số đảo nối liền với nhau hoặc với bờ bằng doi đất.
Với người thích ảnh, đây là mùa có tương phản màu mạnh: xanh cây, đỏ đất, xanh nước. Nhìn từ trên cao, các đường viền đỏ quanh đảo tạo hoa văn đặc biệt. Nhưng với người chỉ biết hình ảnh hồ đầy, cảnh này có thể gây bất ngờ.
Về thực tế, nước thấp làm một số nhánh hồ nông, thuyền phải đi vòng hoặc không vào được. Bến thuyền có thể xa đường hơn, khách phải đi bộ qua bãi đất, có chỗ bùn. Mùa khô thì đất khô, dễ đi; nhưng nếu có mưa trái mùa, bãi bùn trơn trượt.
Mùa nước thấp cũng thường là mùa khô, nắng nhiều, ít mưa, bầu trời trong, thuận lợi cho đi lại và cho các chặng khác như Topview, đường đất đỏ tới thác.
Mùa nước ảnh hưởng tới chặng thuyền như thế nào
Khi đặt tour, mùa nước không chỉ là chuyện cảnh đẹp mà còn ảnh hưởng tới cách tổ chức chặng thuyền:
- Lộ trình thuyền. Người lái chọn vòng đi tuỳ mực nước. Một vòng đẹp mùa này có thể không đi được mùa khác.
- Vị trí bến. Bến có thể dời theo mép nước; đường xuống bến dài ngắn khác nhau.
- Lên đảo. Nước thấp, bờ đảo thoải, dễ cập; nước cao, bờ đảo dốc, cây sát nước, có khi khó cập.
- Kayak, SUP. Nước thấp có nhiều vùng nông lặng gần bờ thuận cho người mới; nước cao, vùng nước sâu ngay sát bờ cần thận trọng hơn.
- Vật trôi. Sau mưa lớn, nước dâng mang theo cây cành, người lái phải chạy chậm.
Hỏi đơn vị tour về tình hình hồ thực tế gần ngày đi. Một đơn vị quen vùng sẽ cho biết hồ đang đầy hay cạn, vòng thuyền sẽ đi thế nào.
Chọn thời điểm đi tour theo mùa nước
Không có thời điểm hoàn hảo cho mọi người. Nếu bạn muốn hồ đầy, đảo xanh, cảnh giống ảnh quảng bá, hãy cân nhắc các tháng cuối mùa mưa và đầu mùa khô, chấp nhận có thể gặp mưa. Nếu bạn muốn trời nắng ráo, đường đi dễ, ít mưa, và thích tương phản màu, các tháng giữa và cuối mùa khô hợp hơn, chấp nhận hồ có thể thấp.
Giao mùa thường là thời điểm cân bằng: mưa thưa dần, nước còn khá cao, cây vẫn xanh. Nhưng thời tiết giao mùa cũng khó đoán, có thể có những đợt mưa bất chợt.
Lời khuyên thực tế: chọn thời điểm theo lịch rảnh của đoàn trước, sau đó đặt kỳ vọng theo mùa. Một chuyến đi được chuẩn bị đúng với điều kiện của mùa đó luôn vui hơn một chuyến đi mong cảnh không có thật.
Dù chọn tháng nào, kiểm dự báo thời tiết vài ngày trước khi đi, và hỏi đơn vị tour về tình hình hồ. Nếu một trận mưa lớn kéo dài đúng dịp đi, hãy sẵn lòng đổi ngày thay vì cố đi trong điều kiện xấu. Với tour ghép, điều khoản đổi ngày cần được đọc kỹ từ khi giữ chỗ.
Những hiểu lầm hay gặp về mùa nước
Hiểu lầm: hồ cạn là hồ xấu. Thực tế: cảnh khác chứ không xấu. Viền đất đỏ quanh đảo là nét riêng của hồ thuỷ điện trên đất bazan, nhiều người chụp ảnh đi tìm chính cảnh này.
Hiểu lầm: mùa mưa thì không đi thuyền được. Thực tế: mùa mưa vẫn có nhiều buổi sáng trời đẹp. Mưa ở Tây Nguyên thường tập trung vào chiều. Đi thuyền buổi sáng, có phương án dời khi có giông, là đủ.
Hiểu lầm: mực nước năm nào cũng như năm nào. Thực tế: lượng mưa mỗi năm khác nhau, việc vận hành hồ chứa cũng thay đổi. Cùng một tháng, năm nay hồ đầy, năm sau có thể thấp hơn.
Hiểu lầm: số đảo của hồ là một con số cố định. Thực tế: số đảo nhìn thấy đổi theo mực nước. Con số trong các bài quảng bá chỉ nên xem là tham khảo.
Hiểu lầm: nước cao thì an toàn hơn để bơi. Thực tế: nước cao hay thấp thì hồ vẫn sâu, đáy dốc đột ngột. Chỉ xuống nước ở nơi được tổ chức, có áo phao và người giám sát.
Nếu có dịp quay lại Tà Đùng vào một mùa khác, hãy đi lại đúng vòng thuyền cũ. Cùng một hồ, hai mùa nước, cảm giác như hai nơi khác nhau, và đó là một trong những lý do người ta quay lại vùng hồ này.
Khi đặt tour, nói rõ với đơn vị tour điều bạn mong thấy nhất: hồ đầy hay viền đất đỏ, đảo xanh hay mây sương. Đơn vị quen vùng có thể tư vấn tháng phù hợp hơn dựa trên những năm trước.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào hồ Tà Đùng đầy nước nhất?
Theo xu hướng chung của hồ chứa vùng Tây Nguyên, mực nước thường cao vào cuối mùa mưa và đầu mùa khô, tức khoảng cuối năm. Tuy vậy, mực nước cụ thể phụ thuộc lượng mưa từng năm và việc vận hành thuỷ điện. Hỏi đơn vị tour tình hình thực tế gần ngày đi.
Mùa khô có nên đi thuyền hồ Tà Đùng không?
Có. Mùa khô thường nắng ráo, ít mưa, thuận lợi cho chặng thuyền và các chặng khác. Cảnh khác mùa nước cao: đảo lớn hơn, viền đất đỏ quanh đảo, tương phản màu mạnh. Nhiều người thích cảnh này. Một số nhánh hồ có thể nông, thuyền đi vòng.
Nước hồ thấp có nguy hiểm khi đi thuyền không?
Không nguy hiểm hơn nếu người lái quen hồ. Rủi ro chính là thuyền chạm đáy ở vùng nông hoặc va gốc cây cũ nổi lên. Người lái có kinh nghiệm biết tránh. Khách chỉ cần ngồi yên, mặc áo phao như mọi khi.
Sau mưa lớn hồ Tà Đùng có đẹp không?
Không khí sau mưa trong, cây xanh, có thể có mây vờn. Nhưng nước có thể đục, có cành cây và rác trôi. Nếu mưa lớn kéo dài, chặng thuyền có thể bị hoãn vì an toàn. Một ngày sau mưa, khi trời quang, thường là lúc đi thuyền đẹp.
Vì sao ảnh hồ Tà Đùng trên mạng khác với khi đến tận nơi?
Ảnh có thể được chụp vào mùa nước khác, giờ ánh sáng khác, từ trên cao bằng thiết bị bay, và đã được chỉnh màu. Mực nước thay đổi làm cảnh đảo thay đổi rõ. Hãy xem ảnh như gợi ý, không phải lời hứa về cảnh bạn sẽ thấy.