Mùa mưa ở Tà Đùng — khoảng từ tháng 5 tới tháng 10, có năm sớm hay muộn hơn — biến các đường đất đỏ dẫn tới thác, vườn và điểm ngắm thành mặt bùn dẻo, trơn và bám dính. Khách tour nên đi giày có đế gai sâu hoặc sandal có quai hậu, mặc áo mưa bộ thay vì áo mưa cánh dơi, và chấp nhận việc người điều hành bỏ hoặc đổi chặng khi đường quá xấu. Đó là cách giữ an toàn, không phải cắt bớt chương trình.
Bài này giải thích vì sao đất đỏ bazan cư xử khác hẳn đường đất ở đồng bằng, chặng nào trong tour bị ảnh hưởng nhiều nhất, mặc gì mang gì, đi thế nào cho khỏi ngã, và dấu hiệu nào cho thấy nên quay lại.
Đất đỏ bazan khi mưa: vì sao trơn như vậy
Vùng cao nguyên quanh hồ Tà Đùng là đất đỏ bazan — loại đất hình thành từ đá núi lửa phong hoá, giàu sét mịn và oxit sắt, cho màu đỏ đặc trưng và rất màu mỡ cho cà phê, tiêu, cây ăn trái. Chính các hạt sét mịn đó làm nên tính khí của đất khi mưa: nước len vào giữa các hạt, biến mặt đất thành một lớp nhão như bột, bôi trơn bề mặt.
Mùa khô, đường đất đỏ cứng và bụi; trận mưa đầu mùa chỉ làm ướt lớp mặt mỏng phía trên lớp đất còn cứng bên dưới — đây là lúc trơn nhất, vì lớp bùn mỏng nằm trên nền phẳng như bôi dầu. Giữa mùa mưa, đất ngấm sâu, đường lún thành rãnh bánh xe, bùn dày bám chặt vào giày, mỗi bước chân nặng thêm một cục đất.
Hiểu điều này để biết rằng không có loại giày nào biến đường đất đỏ ướt thành đường nhựa. Giày tốt chỉ giảm rủi ro; cách đi và quyết định đi hay không mới là phần chính.
Một điểm nữa ít người để ý: sau cơn mưa, đường đất đỏ ráo rất nhanh khi có nắng và gió, nhưng chỗ bóng cây, chỗ trũng, sườn dốc khuất nắng thì giữ bùn lâu hơn nhiều. Cùng một con đường, đoạn ngoài nắng đã khô cứng mà đoạn dưới tán cà phê vẫn trơn như sáng sớm — đừng vì đoạn đầu dễ đi mà chủ quan ở đoạn sau.
Chặng nào trong tour bị mưa ảnh hưởng nhiều nhất
Không phải chặng nào cũng đi trên đất. Bảng dưới đây giúp khách hình dung mùa mưa đổi chương trình ở đâu:
| Chặng | Mặt đường | Mưa ảnh hưởng thế nào | Thường xử lý |
|---|---|---|---|
| Xe máy cày tới thác | đường rẫy đất đỏ, dốc | nặng nhất: lầy, xe khó bám, đoạn đi bộ cuối trơn | đi buổi sáng, bỏ khi đêm trước mưa to |
| Lên Topview | lối đi ngắn, có đoạn đất hoặc bậc | trung bình: dốc ngắn trơn, gió và mưa trên đỉnh trống | đi lúc tạnh, chờ trời quang |
| Thăm vườn | lối đất giữa hàng cây | trung bình: bùn bám giày, cỏ ướt | đi theo lối chính, mang ủng nếu vườn có |
| Thuyền ngắm hồ | bến và mặt nước | phụ thuộc mưa giông và gió | hoãn khi có sấm sét |
| Từ xe khách vào chỗ ở | tuỳ nơi, có đoạn đất | nhẹ, chỉ bẩn giày | xe trung chuyển đưa sát hơn |
Người điều hành có kinh nghiệm thường gói các chặng đất vào buổi sáng, khi cơn mưa chiều hôm trước đã ráo bớt và cơn mưa chiều nay chưa tới. Mưa ở cao nguyên thường dồn vào chiều tối, dù không phải ngày nào cũng vậy.
Giày dép: loại nào ổn, loại nào không
Sandal thể thao có quai hậu, đế gai. Lựa chọn hay nhất cho mùa mưa: nước và bùn thoát ra, quai hậu giữ chân không tuột, rửa nhanh. Ngón chân hở nên đi cẩn thận ở chỗ có đá, gai.
Giày trekking đế gai sâu. Bám tốt, giữ cổ chân, nhưng ướt rồi thì nặng và lâu khô. Hợp với người đi nhiều chặng đất. Mang theo một đôi dép khác để thay khi về chỗ ở.
Ủng cao su. Người làm vườn ở đây đi ủng là có lý do: bùn không lọt vào, rửa dễ. Một số vườn có ủng cho khách mượn; ủng không vừa chân lại dễ tuột trên dốc.
Giày thể thao chạy bộ đế bằng. Đế mềm, gai nông nhanh chóng bị bùn lấp kín thành mặt phẳng, trơn hơn cả đi chân đất. Tránh dùng cho chặng thác.
Dép tông, dép lê, giày búp bê. Không phù hợp: tuột, đứt quai, trượt. Nhiều cú ngã trong mùa mưa đến từ đôi dép tông "chỉ đi một chút".
Áo mưa và giữ đồ khô
Áo mưa bộ (áo và quần riêng) giúp đi lại, lên xuống thùng xe máy cày dễ hơn nhiều so với áo mưa cánh dơi — loại áo trùm rộng dễ vướng vào bánh xe, cành cây, và bị gió trên đồi thổi tung. Áo mưa mỏng dùng một lần cũng được cho chặng ngắn, nhưng hay rách ở vai khi đeo ba lô.
Đồ cần giữ khô gồm điện thoại, ví, giấy tờ và quần áo để thay. Túi chống nước loại cuộn miệng hoặc túi zip dày là đủ. Ba lô nên có áo trùm mưa riêng. Một túi nilon to để đựng giày bùn khi lên xe — nhà xe giường nằm thường yêu cầu khách bỏ giày trước khi lên, và đôi giày bùn cần có chỗ.
Ô (dù) ít tác dụng trên đường đồi có gió và lại chiếm một tay — tay mà đáng ra nên để giữ thăng bằng. Mũ lưỡi trai dưới mũ trùm áo mưa giúp nước không chảy vào mắt.
Đi trên đường đất đỏ ướt: kỹ thuật bước
Vài nguyên tắc đơn giản giúp giảm phần lớn những cú trượt:
- Bước ngắn hơn bình thường, đặt cả bàn chân xuống một lúc thay vì gót trước mũi sau.
- Khi xuống dốc, hạ thấp trọng tâm: đầu gối hơi khuỵu, người hơi ngả về sau, đi nghiêng người theo kiểu bước ngang nếu dốc gắt.
- Ưu tiên bước lên chỗ có cỏ, rễ cây hoặc đá nhô — những chỗ đó bám hơn mặt đất trơn — nhưng cẩn thận rễ cây ướt cũng trơn.
- Tránh rãnh bánh xe ngập nước: không thấy đáy, có thể sâu hơn tưởng tượng.
- Hai tay để trống, không cầm điện thoại khi xuống dốc; muốn chụp thì dừng lại, đứng vững rồi mới lấy máy.
- Đi cách người phía trước vài bước để nếu họ trượt thì không kéo mình theo; người khoẻ đi sau người yếu để đỡ.
Một cây gậy tre hoặc gậy leo núi gấp gọn là trợ thủ rất tốt cho người lớn tuổi. Có thể hỏi đơn vị tour có chuẩn bị gậy cho khách không.
Khi nào nên bỏ chặng
Người điều hành tour là người quyết định cuối cùng, và họ có thông tin mà khách không có: đường hôm qua thế nào, nước suối đang lên hay xuống, xe máy cày có qua được dốc không. Khi họ báo bỏ hoặc đổi chặng, đó gần như luôn là quyết định đúng. Đòi đi bằng được là đẩy cả đoàn vào rủi ro.
Khách cũng có thể tự quyết bỏ chặng cho mình. Nếu đã trượt một lần và thấy chân không vững, nếu đau đầu gối, nếu trẻ nhỏ đang mệt và quấy, nếu mưa nặng hạt dần lên, ở lại chỗ có mái che là lựa chọn tỉnh táo. Không ai cần chứng minh gì trên một con dốc bùn.
Về phía đoàn, nên nói rõ từ khi đặt tour: nếu một chặng bị bỏ vì thời tiết thì có chặng thay thế không, chương trình xoay ra sao. Các khoản liên quan, nếu có, phụ thuộc điều khoản của từng đơn vị — hỏi trước, đừng tranh luận giữa đường.
Mùa mưa vẫn có cái đáng đi
Mưa không làm tour Tà Đùng mất đi giá trị; nó đổi cảnh. Đồi xanh đậm, cây ăn trái và cà phê mướt lá, thác nhiều nước, mây sà thấp trên mặt hồ vào buổi sáng. Nhiều người thích ảnh hồ mùa mưa hơn mùa khô vì nước đầy, đảo tròn đầy, không lộ viền đất đỏ quanh chân.
Khách ít hơn so với mùa khô cao điểm, nên các điểm ngắm, bến thuyền thoáng hơn. Buổi tối trời mát lạnh hợp với bữa nướng của đoàn, miễn là chỗ ăn có mái che. Vườn cây ăn trái quanh hồ cũng có nhiều loại vào vụ trong mùa mưa, nên buổi thăm vườn thường có trái trên cây để xem, thay vì chỉ thấy cây xanh lá.
Cái giá phải trả là sự linh hoạt: lịch có thể xáo trộn, quần áo có thể bẩn, có chặng phải bỏ. Đoàn đi mùa mưa với tâm thế đó thường về vui hơn đoàn mong mọi thứ chạy đúng từng phút như trên giấy.
Sau chặng đường bùn: vệ sinh, giữ ấm và chuẩn bị chuyến về
Rửa giày và chân ngay khi có nước. Đất đỏ khô lại thì bám cứng, khó rửa hơn nhiều. Hỏi chỗ có vòi nước để xịt sơ trước khi về chỗ ở hay vào bữa trưa.
Thay đồ khô. Đứng lâu trong quần áo ướt dưới gió cao nguyên dễ cảm lạnh, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Một bộ đồ khô trong túi chống nước là thứ đáng mang nhất.
Kiểm tra vết trầy. Trượt ngã nhẹ có thể để lại trầy xước dính đất; rửa sạch bằng nước sạch và sát khuẩn để tránh nhiễm trùng.
Gói đồ bẩn riêng. Áo mưa, giày bùn cho vào túi nilon buộc kín trước khi lên xe đêm. Hành khách khác và nhà xe sẽ dễ chịu hơn nhiều.
Hong khô giày qua đêm nếu còn ở lại. Nhét giấy báo cũ hoặc khăn khô vào trong giày, để chỗ thoáng có gió, không hơ sát lửa bếp nướng — đế cao su có thể biến dạng. Sáng hôm sau giày đỡ nặng và đỡ mùi hơn nhiều.
Mưa cao nguyên có nhịp riêng: đọc trời để đi cho khéo
Mưa ở vùng hồ Tà Đùng mùa này thường không kéo dài cả ngày mà theo nhịp: sáng hay quang hoặc chỉ âm u, trưa nắng nóng ẩm, mây vun cao dần, rồi chiều tối đổ mưa rào, có khi kèm giông. Có những đợt mưa dầm vài ngày liền khi có áp thấp hay gió mùa mạnh, nhưng phổ biến hơn là những cơn mưa chiều.
Biết nhịp này, đoàn có thể tự tính: dậy sớm, đi các chặng đất từ sáng, ăn trưa xong thì ưu tiên những việc có mái che. Nhìn trời cũng giúp ích: khi những đám mây trắng dựng đứng như súp lơ bắt đầu sẫm đáy và gió đổi hướng, mát lạnh bất thường, thường là mưa sắp tới.
Tuy vậy đây chỉ là quy luật chung, không phải dự báo. Trước chuyến đi, xem dự báo thời tiết cho khu vực Lâm Đồng, và trong chuyến đi thì tin vào người điều hành tại chỗ — họ nhìn trời mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa có nên đi tour Tà Đùng không?
Có thể đi, miễn chuẩn bị đúng và chấp nhận lịch linh hoạt. Hồ đầy nước, đồi xanh, thác nhiều nước là cái được; đường trơn, có chặng phải bỏ là cái mất. Người cần lịch chắc chắn tuyệt đối thì nên chọn mùa khô.
Có cần mang ủng đi tour Tà Đùng không?
Không bắt buộc. Sandal quai hậu đế gai hoặc giày trekking là đủ cho phần lớn chặng. Ủng tiện khi đi vườn lầy, nhưng cồng kềnh khi đi xe đêm. Có thể hỏi vườn hoặc đơn vị tour có ủng cho mượn không.
Mưa to thì tour có huỷ không?
Thường tour vẫn diễn ra, các chặng ngoài trời được đổi giờ, đổi thứ tự hoặc bỏ. Huỷ cả tour chỉ xảy ra khi có thời tiết nguy hiểm như bão, lũ. Điều khoản đổi ngày, huỷ do từng đơn vị quy định, nên đọc trước khi đặt.
Đất đỏ dính quần áo có giặt sạch không?
Đất đỏ bazan có oxit sắt nên dễ để vết ố trên vải sáng màu. Giặt sớm khi đất còn ướt dễ hơn để khô. Cách đơn giản nhất là mặc quần áo sẫm màu, cũ, không tiếc khi đi chặng thác và vườn.
Người lớn tuổi đi đường đất đỏ ướt cần gì?
Giày bám, gậy chống, một người đi kèm phía dưới khi xuống dốc, và quyền được ngồi lại. Đoạn dốc ngắn có thể đi chậm từng bước; đoạn dài, trơn, nên ở lại chỗ nghỉ thay vì gắng sức.
Có cần áo mưa riêng khi đi thuyền ngắm hồ mùa mưa không?
Nên có. Thuyền có thể có mái che nhưng mưa tạt gió vẫn ướt. Áo mưa bộ mặc được trong áo phao; khi có sấm sét thì thuyền không nên ra hồ, áo mưa không thay được quyết định hoãn chặng.