Trong tour Tà Đùng trọn gói, chặng xe máy cày tới thác 3 tầng là đoạn đường đất đỏ ngồi trên thùng xe kéo của máy cày nông nghiệp, đi qua rẫy và đồi tới con thác có ba bậc nước. Đây là chặng xóc nhất chương trình: xe chạy chậm nhưng nảy liên tục, có đoạn dốc, đoạn ổ gà. Người khoẻ thường thấy vui và nhớ lâu; người đau cột sống, đang mang thai, mới mổ, hoặc trẻ dưới khoảng ba tuổi nên cân nhắc ngồi lại chờ đoàn.
Bài này giải thích vì sao tour dùng máy cày thay cho ô tô, ngồi thế nào cho đỡ ê, giữ đồ ra sao, khi nào nên xuống đi bộ, và cách quyết định ai đi ai ở. Tên thác, độ dài đường và thời gian đi có thể khác nhau theo từng đơn vị tour và mùa; khi đặt nên hỏi chính người điều hành.
Vì sao lại là xe máy cày
Đường vào nhiều con thác quanh vùng Tà Đùng là đường lô, đường rẫy do người làm nông mở để chở phân và nông sản. Nền là đất đỏ, mùa khô cứng và bụi, mùa mưa lún bùn, có những đoạn rãnh nước xói sâu. Ô tô gầm thấp không qua được; xe máy thì chở được ít người và khá nguy hiểm với người không quen đường đồi.
Máy cày kéo thùng — thứ xe quen thuộc nhất của rẫy Tây Nguyên — giải quyết được cả hai: bánh to, lực kéo khoẻ, chạy chậm, chở được một nhóm cùng lúc. Với khách thành phố, chính chiếc xe đó lại thành một phần trải nghiệm: ngồi thùng gỗ, lắc lư giữa hai hàng cà phê, ngửi mùi đất và mùi dầu máy, nghe tiếng động cơ nổ đều.
Cần hiểu đây là phương tiện nông nghiệp được tận dụng, không phải xe du lịch có ghế, đai an toàn. Vì vậy cách ngồi, cách giữ đồ và cách lên xuống xe quan trọng hơn nhiều so với khi đi ô tô. Một đơn vị tour làm tử tế sẽ có người dặn những điều đó trước khi xe lăn bánh.
Đường đi tới thác thường có những đoạn nào
Đoạn đường lô bằng. Đầu chặng thường là đường đất phẳng giữa rẫy cà phê, tiêu, bơ. Xe chạy đều, ít xóc, khách có thời gian nhìn quanh, chụp ảnh. Đây là lúc nên tập quen tư thế ngồi, chưa cần bám chặt.
Đoạn dốc xuống. Thác nằm ở chỗ trũng, nên gần tới thác thường là dốc đổ xuống. Thùng xe nghiêng về phía trước, người trượt theo. Ngồi lùi ra sau, chân chống vào sàn, tay bám thành thùng.
Đoạn ổ gà, rãnh nước. Đây là chỗ xóc nhất. Xe nảy theo từng bánh, có khi lắc ngang. Đừng đứng dậy chụp ảnh ở đoạn này; nếu người lái giảm tốc hẳn hoặc dừng lại, có thể là họ muốn khách xuống đi bộ qua một đoạn cho nhẹ xe.
Đoạn đi bộ cuối. Xe thường chỉ tới được một khoảng cách nhất định trước thác. Đoạn cuối khách đi bộ xuống theo lối mòn, có khi có bậc đất hoặc bậc đá. Đây là phần cần giày tốt nhất của cả chặng.
Ngồi trên thùng xe máy cày sao cho đỡ ê và an toàn
Cách ngồi đúng giảm phần lớn mệt mỏi và rủi ro. Người dẫn đoàn nên nói lại các bước này trước khi lên xe:
- Lên xuống xe khi xe đã dừng hẳn và người lái đã tắt máy hoặc ra hiệu; bước lên bằng bậc hoặc có người đỡ, không nhảy.
- Ngồi sát thành thùng, lưng tựa thành hoặc tựa vào nhau, hai bàn chân đặt chắc trên sàn, đầu gối hơi co để chân làm giảm xóc.
- Một tay luôn bám thành thùng hoặc tay vịn; tay kia giữ đồ. Không ngồi lên thành thùng, không thò chân ra ngoài.
- Lót một chiếc áo khoác gấp đôi hoặc gối hơi dưới mông nếu thùng là ván gỗ trần — rất đáng làm với người gầy hay người đau lưng.
- Người lớn tuổi và trẻ nhỏ ngồi ở giữa thùng, phía gần đầu xe, nơi ít nảy hơn đuôi xe.
- Khi qua đoạn xóc, nhấc nhẹ mông khỏi sàn bằng cách tì chân, giống tư thế đứng nhún khi đi xe máy qua ổ gà.
Đừng ngồi đuôi thùng chỉ vì muốn ảnh đẹp. Đuôi xe là chỗ nảy mạnh nhất và cũng là chỗ dễ văng đồ nhất khi xe lên dốc.
Ai nên đi, ai nên cân nhắc ngồi lại
Không phải ai cũng hợp với một chặng xóc như vậy. Bảng dưới đây giúp đoàn quyết định trước khi lên xe, tránh cảnh đi được nửa đường mới muốn quay về:
| Nhóm khách | Lời khuyên | Phương án thay |
|---|---|---|
| Người khoẻ, quen vận động | đi; ngồi đúng tư thế là ổn | — |
| Người đau cột sống, thoát vị đĩa đệm, mới mổ | nên ngồi lại; xóc liên tục có thể làm đau nặng hơn | ngồi nghỉ ở điểm chờ, đi vườn gần |
| Phụ nữ đang mang thai | không nên đi | ở lại chỗ nghỉ, chờ đoàn |
| Trẻ dưới khoảng 3 tuổi | cân nhắc kỹ; nếu đi phải có người lớn ôm chắc | một người lớn ở lại trông, đổi phiên với chặng khác |
| Người lớn tuổi khoẻ | có thể đi, ngồi giữa thùng, xuống đi bộ ở đoạn dốc | ngồi lại nếu thấy mệt sau đêm xe |
| Người vừa say xe đêm | nghỉ một chút rồi mới quyết | ngồi lại nếu còn chóng mặt |
Khi đặt tour, hỏi luôn người điều hành: nếu một vài người không đi chặng thác thì họ chờ ở đâu, có chỗ ngồi, nhà vệ sinh không, có ai ở cùng không. Một chương trình chu đáo luôn có câu trả lời cho câu hỏi này.
Giữ đồ và giữ máy ảnh trên đường xóc
Điện thoại rơi khỏi thùng xe đang lên dốc là chuyện có thật, và rơi xuống rãnh đất đỏ thì khó tìm. Cách an toàn nhất là để điện thoại trong túi có khoá kéo khi xe đang chạy, chỉ lấy ra ở đoạn bằng hoặc khi xe dừng. Ai muốn quay video suốt đường thì dùng dây đeo cổ tay hoặc dây đeo cổ.
Ba lô to nên để lại trên xe đoàn; mang theo túi nhỏ đeo trước ngực. Mũ không dây sẽ bay ngay ở khúc cua đầu tiên. Kính râm nên có dây giữ. Mùa khô bụi đỏ bám rất nhanh, áo trắng sẽ ra về với một lớp hồng nhạt — nên chọn áo sẫm màu và mang khẩu trang.
Máy ảnh lớn thì cất trong túi có đệm, đeo sát người. Đừng thay ống kính trên thùng xe: bụi đất đỏ vào cảm biến là phiền lâu dài. Muốn có video đường đi, gắn điện thoại vào ngực bằng dây đeo thay vì cầm tay suốt chặng.
Tới thác rồi thì sao
Thác 3 tầng được gọi theo hình dáng: nước đổ qua ba bậc đá nối nhau. Đoàn thường có khoảng thời gian chụp ảnh, ngâm chân ở chỗ nước nông, nghỉ dưới tán cây trước khi lên xe quay ra. Lượng nước thay đổi rất nhiều theo mùa: mùa mưa thác đầy và đục màu đất, mùa khô nước ít, trong hơn, lộ nhiều đá.
Chuyện tắm, đứng chụp trên đá ở thác cần một bài riêng vì liên quan an toàn nước. Điều cần nhớ ngay ở đây: đá ở thác luôn trơn hơn mắt nhìn, rêu mỏng gần như vô hình, và nước có thể lên nhanh sau mưa ở thượng nguồn. Nghe người dẫn đoàn chỉ chỗ được xuống, không tự đi xa khỏi nhóm.
Chuyến ra thường mệt hơn chuyến vào vì đi bộ lên dốc trước khi tới xe. Nghỉ uống nước trước khi leo, đi theo nhịp người chậm nhất.
Người lái máy cày: người dân địa phương và cách cư xử
Người cầm lái máy cày trong tour thường là người dân quanh vùng, quen từng khúc cua, từng chỗ lún của con đường rẫy. Họ không phải hướng dẫn viên, có khi ít nói, nhưng là người hiểu đường hơn ai hết. Khi họ giảm tốc, dừng xe hay ra hiệu cho khách xuống đi bộ, đó là vì đoạn trước có vấn đề, không phải để làm khó.
Cư xử tốt với người lái là phần của một chuyến đi tử tế: chào khi lên xe, cảm ơn khi xuống, không giục chạy nhanh hơn, không bắt dừng giữa dốc để chụp ảnh. Nếu muốn dừng lại ở một chỗ đẹp, nhờ người dẫn đoàn hỏi người lái xem có chỗ đỗ an toàn phía trước không.
Nhiều khách tò mò muốn ngồi lên ghế lái chụp một tấm. Chỉ làm khi xe đã tắt máy, đỗ trên chỗ bằng và người lái đồng ý. Máy nông nghiệp có những bộ phận nóng và chuyển động; tay trẻ con nghịch cần số là chuyện không đùa được.
Mùa khô và mùa mưa: cùng chặng nhưng là hai trải nghiệm khác nhau
Mùa khô — bụi và nắng. Đường cứng, xe chạy êm hơn ở đoạn bằng nhưng bụi đất đỏ bay mù phía sau, nhất là khi có hai xe đi nối nhau. Khẩu trang, kính, áo sẫm màu là đủ. Thác ít nước hơn, có khi chỉ còn những dòng mảnh chảy qua ba bậc đá.
Mùa mưa — bùn và trơn. Đất đỏ thành bùn dẻo bám bánh xe và đế giày. Đoạn dốc xuống thác có thể phải đi bộ toàn bộ vì xe không bám được. Thác nhiều nước, đẹp và ồn hơn, nhưng màu nước thường đục đỏ.
Giao mùa — dễ chịu nhất. Những tuần đầu mùa khô, đường đã ráo mà thác vẫn còn nước, cây cối xanh. Đây thường là thời điểm chặng máy cày dễ chịu nhất trong năm.
Điều không đổi theo mùa. Dù mùa nào, chặng này vẫn xóc, vẫn cần ngồi đúng tư thế và giữ đồ. Đừng nghĩ mùa khô thì có thể đứng trên thùng xe.
Chặng máy cày trong nhịp ngày thứ hai của tour
Trong chương trình mẫu 2 ngày 1 đêm, ngày thứ hai dồn nhiều chặng: thuyền ngắm hồ, Topview, xe máy cày tới thác, thăm vườn, cơm trưa rồi về. Chặng máy cày vì vậy thường không kéo dài; người điều hành tính giờ để đoàn kịp bữa trưa và còn thời gian tắm rửa, thay đồ trước khi lên xe về thành phố.
Điều này có hai hệ quả cho khách. Một là đừng mong ở thác cả buổi; nếu thích ngồi lâu ở suối, nên chọn tour dài ngày hơn hoặc đoàn riêng có lịch thong thả. Hai là quần áo dính bụi, ướt nước sau chặng này cần có chỗ thay: hỏi trước người điều hành sau chặng thác đoàn có quay về chỗ ở để tắm không, hay đi thẳng tới bữa trưa.
Người mang theo một bộ quần áo sạch trong túi nhỏ, một khăn mỏng và túi nilon đựng đồ bẩn thường là người thoải mái nhất trên chuyến xe đêm về. Đất đỏ dính giày cũng nên được gõ sạch trước khi lên xe giường nằm — nhà xe và khách bên cạnh sẽ cảm ơn.
Câu hỏi thường gặp
Thác 3 tầng ở Tà Đùng tên chính thức là gì?
Trong chương trình tour, chặng này được gọi theo hình dáng là thác 3 tầng. Quanh hồ có nhiều suối, thác nhỏ mang tên địa phương khác nhau, mỗi đơn vị tour có thể đưa khách tới một điểm riêng. Nếu muốn biết chính xác, hỏi người điều hành tên thác và vị trí khi đặt tour.
Đi xe máy cày mất bao lâu?
Tuỳ quãng đường từ điểm tập kết tới thác và mùa khô hay mùa mưa. Xe chạy chậm nên dù không xa vẫn mất một khoảng đáng kể. Người điều hành sẽ báo thời gian dự kiến cho cả chặng đi, chơi và về; hãy hỏi để biết có kịp bữa trưa không.
Có được tự chạy xe máy tới thác thay vì ngồi máy cày không?
Trong tour, việc đi lại do người điều hành sắp xếp để giữ đoàn đi cùng nhau và an toàn. Đường rẫy dốc trơn không hợp với người không quen chạy đường đồi. Nếu đoàn riêng có nhu cầu khác, nên trao đổi trước khi chốt chương trình.
Say xe đêm có đi máy cày được không?
Máy cày chạy chậm, gió thoáng nên nhiều người thấy dễ chịu hơn ngồi ô tô kín. Tuy vậy nếu vẫn còn buồn nôn, chóng mặt sau đêm xe, nên nghỉ, uống nước, ăn nhẹ rồi mới quyết. Không gắng đi rồi phải dừng giữa đường làm cả thùng xe chờ.
Đi máy cày nên mặc gì?
Quần dài vải mềm, áo sẫm màu, giày thể thao có đế bám, mũ có dây và khẩu trang mùa khô. Tránh váy ngắn vì lên xuống thùng xe khá cao, tránh dép lê vì đoạn đi bộ cuối tới thác có dốc và đá.
Trời mưa có đi chặng thác không?
Mưa nhẹ, đường chưa lầy thì có thể đi với áo mưa. Mưa to kéo dài làm đường lún bùn và nước thác lên nhanh, người điều hành thường bỏ hoặc dời chặng này. Đó là quyết định vì an toàn, khách nên ủng hộ thay vì đòi đi bằng được.