Tour Tà Đùng không phải tour leo núi, nhưng có vài đoạn đi bộ ngắn mà dốc: từ chỗ xe dừng lên khu Topview, đoạn lối mòn cuối xuống thác sau chặng xe máy cày, lối đất giữa hàng cây khi thăm vườn, và có khi là đường dốc từ bãi xe lên chỗ ở trên đồi. Mỗi đoạn thường chỉ vài phút đến chừng mười lăm phút, nhưng cộng với đêm ngủ trên xe và nắng cao nguyên, chúng đủ làm người lớn tuổi, người ít vận động mệt rã.
Cách làm đúng là để cả đoàn đi theo nhịp người chậm nhất, nghỉ trước khi mệt chứ không phải khi đã mệt, và cho người lớn tuổi quyền ngồi lại mà không ai thấy phiền. Bài này bàn cụ thể từng đoạn, cách đi dốc, dấu hiệu cần dừng và cách trưởng đoàn sắp xếp.
Những đoạn đi bộ hay gặp trong tour
Độ dài và độ dốc thay đổi theo đơn vị tour và điểm cụ thể, nên bảng dưới đây mô tả theo tính chất chứ không nêu số mét:
| Đoạn | Tính chất | Khó ở đâu | Ai nên cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Từ xe lên Topview | dốc ngắn, nền đất hoặc bậc | nắng trống, gió, đất trơn khi ướt | người đau gối, người vừa say xe |
| Lối mòn xuống thác | dốc xuống, đá và rễ cây | trơn, lúc về phải leo ngược lên | người đau khớp, trẻ nhỏ tự đi |
| Lối trong vườn | tương đối bằng, có mô đất | bùn mùa mưa, cành thấp | hầu như ai cũng đi được |
| Bãi xe tới chỗ ở trên đồi | tuỳ nơi, có thể dốc | kéo vali, trời tối | người mang hành lý nặng |
| Ra bến thuyền | bậc xuống mép nước | bậc ướt, ván cầu tàu | người mắt kém, trẻ nhỏ |
Khi đặt tour, nên hỏi người điều hành đoạn nào dốc nhất và có lối thay thế không. Đoàn có người lớn tuổi có thể xin xe đưa sát hơn ở những đoạn có đường xe.
Nhịp đi của một đoàn: vì sao phải theo người chậm nhất
Một đoàn tour ghép gồm người đủ mọi lứa tuổi và thể trạng. Khi người khoẻ đi trước, người chậm cố đuổi theo, nhịp tim họ tăng vọt, thở dốc, đầu gối chịu lực lớn khi vội xuống dốc. Họ mệt gấp đôi so với đi theo nhịp của chính mình, và tai nạn thường xảy ra ở đúng những người đang cố bắt kịp.
Giải pháp kinh điển của các đoàn đi bộ là xếp người chậm nhất đi đầu ngay sau người dẫn, người khoẻ và có kinh nghiệm đi cuối. Cả đoàn tự nhiên đi theo nhịp người đầu, không ai bị bỏ lại, người đi cuối thấy hết đoàn và kịp hỗ trợ ai trượt chân. Với đoàn gia đình, ông bà đi đầu cùng một người con là cách tốt.
Nhịp đi lên dốc lý tưởng là nhịp mà vẫn nói chuyện được thành câu. Nếu chỉ thở ra được từng chữ, đi chậm lại. Đoạn dốc ngắn không phải cuộc đua; đến trước hai phút không làm ai được gì.
Lên dốc và xuống dốc: kỹ thuật cho người ít vận động
Phần lớn đau gối và trượt chân trên đường đồi đến từ cách bước. Vài điều dễ làm:
- Lên dốc: bước ngắn, đặt cả bàn chân, dùng cơ đùi đẩy người lên thay vì kéo người bằng lưng. Nghiêng nhẹ người về phía trước.
- Nghỉ đứng: cứ vài chục bước dừng lại thở đều vài nhịp, không ngồi bệt xuống — ngồi rồi đứng dậy tốn sức hơn.
- Xuống dốc: khuỵu gối nhẹ, người hơi ngả về sau, bước ngắn, không chạy. Xuống dốc là lúc đầu gối chịu lực lớn nhất.
- Dốc gắt: đi chéo theo kiểu chữ chi hoặc bước ngang, bám tay vào tay vịn, cây chắc hoặc tay người đi cùng.
- Gậy chống: chỉnh độ dài sao cho khuỷu tay vuông góc khi cầm trên đường bằng; lên dốc thu ngắn, xuống dốc kéo dài.
- Có bậc thang: đặt cả bàn chân lên bậc, một tay vịn. Người đau gối bước lên bằng chân khoẻ trước, bước xuống bằng chân đau trước.
Người lớn tuổi trong đoàn: chuẩn bị trước, quyết định tại chỗ
Hỏi kỹ trước khi đặt. Gia đình đưa ông bà đi nên hỏi người điều hành từng đoạn đi bộ, có đoạn nào bắt buộc, có chỗ nghỉ có ghế và mái che không. Một đơn vị tour hiểu chuyện sẽ không nói "dễ lắm" mà mô tả thật.
Ngủ đủ trên xe. Đêm xe giường nằm là thử thách đầu tiên với người lớn tuổi. Ai ngủ không được trên xe thì ngày hôm sau nên giảm chặng, đừng cố.
Thuốc men sẵn trong túi nhỏ. Thuốc huyết áp, tiểu đường, tim mạch uống đúng giờ dù đang trên đường. Để trong túi nhỏ mang theo người, không để ở vali dưới khoang xe.
Quyền ngồi lại. Nói trước với cả nhà rằng ông bà có thể ngồi lại bất cứ chặng nào. Người lớn tuổi thường ngại làm phiền con cháu nên gắng đi; một lời nói trước giúp họ yên tâm từ chối.
Một người đi kèm cố định. Mỗi người lớn tuổi có một người trẻ kèm suốt chặng, đi phía dưới khi xuống dốc, phía sau khi lên dốc.
Dấu hiệu phải dừng ngay
Đi bộ ngắn ở độ cao vừa phải của cao nguyên hiếm khi gây chuyện lớn, nhưng có những dấu hiệu không được bỏ qua: đau tức ngực, khó thở không giảm sau khi đã nghỉ, chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, môi tái, nói lắp hoặc lơ mơ. Gặp những dấu hiệu đó, dừng ngay, cho người đó ngồi hoặc nằm ở chỗ râm, báo người dẫn đoàn.
Say nắng là rủi ro thường gặp hơn ở đỉnh đồi trống giữa trưa: da nóng đỏ, đau đầu, buồn nôn. Đưa vào bóng mát, nới quần áo, cho uống nước từng ngụm, chườm khăn ướt lên trán và gáy. Nếu không đỡ sau một lúc hoặc người bệnh lú lẫn, cần đưa tới cơ sở y tế.
Đây là lời khuyên chung, không thay chẩn đoán của bác sĩ. Người có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi về mức vận động phù hợp.
Trang phục và đồ mang theo cho các đoạn đi bộ
Chặng ngắn nên đồ đạc cũng nên gọn:
- Giày đã đi quen, đế bám; không mang giày mới mua lần đầu đi tour — phồng chân là chuyện chắc chắn.
- Tất dày, khô; mang thêm một đôi dự phòng cho mùa mưa.
- Quần dài thoáng giúp tránh cỏ cứa, côn trùng ở lối mòn và vườn.
- Mũ rộng vành, nước, một ít đồ ăn nhẹ như bánh, kẹo, trái cây để nạp năng lượng.
- Gậy chống gấp gọn cho người lớn tuổi hoặc người đau khớp, chỉnh sẵn độ dài từ tối hôm trước.
- Túi đeo hai quai để hai tay rảnh khi bám tay vịn.
- Kem chống nắng và áo khoác mỏng: đỉnh đồi buổi sớm se lạnh, giữa buổi lại nắng gắt, nên mặc nhiều lớp mỏng dễ cởi ra mặc vào.
Mọi thứ khác — vali, đồ thay, quà — để lại trên xe hoặc ở chỗ ở. Mỗi cân trên lưng thành ra nặng gấp đôi khi lên dốc.
Người hay bị phồng chân nên dán băng cá nhân trước ở gót và ngón út ngay từ sáng, thay vì chờ đến khi đau mới xử lý giữa đường.
Trẻ nhỏ trên các đoạn đi bộ
Trẻ từ khoảng năm, sáu tuổi thường đi được các đoạn ngắn và thích thú với đường đất đỏ, lá cây, côn trùng. Vấn đề là trẻ hay chạy, nhất là khi xuống dốc, và không ước lượng được độ trơn. Một người lớn nắm tay ở đoạn dốc là quy tắc không có ngoại lệ.
Trẻ nhỏ hơn cần được bế hoặc địu. Địu trước ngực khi xuống dốc giúp người lớn nhìn thấy chân mình tốt hơn so với bế ngang. Xe đẩy gần như vô dụng trên đường đất đồi; để xe đẩy lại.
Trẻ mệt sẽ quấy, và trẻ quấy làm cả đoàn chậm. Biết trước điều đó, phụ huynh nên tính cho trẻ ngủ đủ, ăn đủ trước mỗi chặng, mang theo đồ ăn vặt và nước. Đừng ngại cho trẻ và một người lớn ngồi lại ở chặng khó.
Biến đoạn đi bộ thành chuyến khám phá giúp trẻ đi được xa hơn mà không than: tìm ba loại lá khác nhau, đếm số đảo nhìn thấy khi lên tới đỉnh, nhặt một hòn sỏi đỏ làm kỷ niệm. Trẻ có việc để làm thì quên mất chân đang mỏi.
Vai trò của trưởng đoàn và hướng dẫn viên
Ở mỗi đoạn đi bộ, người dẫn đoàn nên nói ba điều trước khi xuất phát: đoạn này dài chừng bao lâu, khó ở chỗ nào, ai không đi thì chờ ở đâu. Ba câu đó giúp từng người tự quyết, thay vì đi theo quán tính rồi kẹt giữa dốc.
Trưởng đoàn của đoàn gia đình hay công ty nên nắm danh sách ai có vấn đề sức khoẻ, ai cần người kèm. Khi đến chặng, phân công ngay. Sau mỗi đoạn, đếm người — không chỉ ở đầu và cuối ngày. Đoàn tản ra chụp ảnh ở điểm ngắm là lúc dễ thiếu người nhất.
Nếu có người bị chấn thương nhẹ như trẹo cổ chân, đừng để họ tự đi tiếp. Băng cố định, đỡ ra xe, và người điều hành sẽ tính chuyện xe đưa về chỗ nghỉ.
Một việc nhỏ mà hữu ích: trưởng đoàn mang theo túi sơ cứu gọn gồm băng thun, băng cá nhân, nước muối sinh lý, dung dịch sát khuẩn, và lưu sẵn số của người điều hành tour. Đường đồi quanh hồ có chỗ sóng điện thoại yếu, nên thống nhất trước điểm hẹn nếu ai đó lạc khỏi nhóm.
Vì sao đoạn ngắn lại mệt hơn người ta nghĩ
Nhiều khách ngạc nhiên vì vài trăm bước đi dốc ở Tà Đùng làm mình thở dốc, trong khi ở thành phố đi bộ cả buổi trong trung tâm thương mại không sao. Có vài lý do cộng lại. Đêm trước ngủ trên xe giường nằm, giấc ngủ chập chờn, cơ thể chưa hồi sức. Bữa sáng có khi vội. Dốc đất không đều, mỗi bước phải giữ thăng bằng, dùng nhiều nhóm cơ hơn đi trên nền phẳng.
Thêm vào đó là nắng cao nguyên: trời mát làm người ta không thấy nóng, nhưng bức xạ mạnh, cơ thể vẫn mất nước qua mồ hôi bay hơi nhanh trong gió. Khát đến muộn hơn so với nhu cầu nước thật. Người lớn tuổi lại càng ít cảm thấy khát.
Vì thế lời khuyên đơn giản mà hiệu quả là: ăn sáng đầy đủ dù không thấy đói, uống vài ngụm nước trước mỗi đoạn đi bộ, và coi vài phút nghỉ giữa dốc là phần bình thường của chương trình chứ không phải dấu hiệu yếu. Người có thói quen đi bộ hằng ngày ở nhà trong vài tuần trước chuyến đi sẽ thấy các đoạn dốc nhẹ nhàng hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Tour Tà Đùng có phải đi bộ nhiều không?
Không nhiều. Phần lớn di chuyển bằng xe, thuyền và xe máy cày. Các đoạn đi bộ ngắn nhưng có dốc, tập trung ở Topview, lối xuống thác và trong vườn. Người đi lại bình thường đều theo được nếu đi đúng nhịp.
Người 70 tuổi có đi tour Tà Đùng được không?
Nhiều người lớn tuổi khoẻ vẫn đi được, quan trọng là sức khoẻ cụ thể chứ không phải con số tuổi. Nên hỏi bác sĩ nếu có bệnh nền, hỏi đơn vị tour từng đoạn đi bộ, và sẵn sàng bỏ chặng xe máy cày, lối xuống thác.
Có xe lăn đi được ở các điểm tham quan không?
Phần lớn đường quanh hồ là đất, dốc, ít lối dành cho xe lăn. Người dùng xe lăn nên trao đổi trước với đơn vị tour để biết điểm nào tới được bằng xe, điểm nào chỉ có thể ngắm từ xa.
Đau gối thì nên tránh chặng nào?
Lối mòn xuống thác và dốc Topview là hai đoạn gối chịu lực nhiều nhất, nhất là khi xuống. Có thể đi chậm với gậy chống, hoặc ngồi lại. Thuyền và thăm vườn thường nhẹ nhàng hơn.
Có nên mua gậy chống trước khi đi không?
Với người lớn tuổi hoặc người đau khớp, một cây gậy leo núi gấp gọn đáng đầu tư, dùng được nhiều chuyến. Gậy giúp chia lực khi xuống dốc và giữ thăng bằng trên đất trơn.
Đi bộ ở Tà Đùng có bị vắt, côn trùng không?
Mùa mưa ở các lối mòn ẩm gần suối có thể gặp vắt, côn trùng. Mặc quần dài, tất cao, dùng thuốc chống côn trùng và kiểm tra chân sau chặng. Đi theo lối chính, tránh lội qua bụi rậm.