Người ăn chay, ăn kiêng hay bị dị ứng vẫn đi tour Tà Đùng thoải mái, với điều kiện báo đơn vị tour từ lúc giữ chỗ, nói rõ mức độ (chay trường hay chay kỳ, dị ứng nhẹ hay nặng), và nhắc lại một lần trước ngày khởi hành. Bếp ở vùng hồ mua nguyên liệu từ trước, nhiều thứ phải lấy từ chợ xa, nên báo muộn thường chỉ được đáp ứng bằng những món tạm như rau luộc, trứng, cơm trắng.
Kinh nghiệm cho thấy phần lớn trục trặc không đến từ việc bếp không muốn chiều khách, mà đến từ thông tin bị rơi rớt qua nhiều khâu: khách nói với người bán tour, người bán tour báo điều hành, điều hành báo bếp, và mỗi khâu lại tóm tắt thêm một chút. Bài này chỉ cách báo sao cho thông tin tới đúng bếp, đúng bữa, đúng mức độ, và mang theo những gì để tự lo được khi có sai sót ở vùng xa chợ, xa nhà thuốc.
Vì sao ở vùng hồ phải báo sớm hơn ở thành phố
Ở thành phố, một nhà hàng có thể đổi món cho khách ăn chay trong mười phút vì tủ lạnh lúc nào cũng có đậu hũ, nấm, rau củ. Ở vùng hồ Tà Đùng, bếp của khu lưu trú hay nhà hàng ven hồ thường nhỏ, mua đồ theo đoàn đã đặt, một số nguyên liệu phải mua từ chợ xã hoặc khu dân cư lớn hơn, cách một quãng đường đồi. Một gói nước tương chay, một miếng đậu hũ, một chai dầu ăn riêng đôi khi không có sẵn nếu không được dặn.
Thêm nữa, các món trong tour được nấu theo mẻ cho cả đoàn. Nồi canh nấu xương, chảo xào dùng mỡ, vỉ BBQ đã nướng thịt là những thứ khiến món "rau" vẫn không còn chay. Muốn có món chay đúng nghĩa, bếp phải biết trước để chuẩn bị nồi riêng, chảo riêng, nước dùng riêng.
Với người dị ứng, rủi ro còn lớn hơn: nước mắm, mắm tôm, tôm khô, đậu phộng rang, mè, sữa trong bánh là những thứ hay "ẩn" trong món ăn mà khách không nhìn thấy. Bếp chỉ tránh được khi biết rõ khách dị ứng chất gì. Đó là lý do nên báo từ lúc giữ chỗ, không phải lúc ngồi vào bàn.
Báo cho đúng: năm bước từ lúc giữ chỗ tới bữa ăn
Cách báo dưới đây áp dụng được cho cả tour ghép lẫn tour đoàn riêng. Mục tiêu là thông tin không bị rút gọn qua từng khâu.
- Khi giữ chỗ: nói rõ số người và tên người cần suất riêng, kèm lý do ngắn gọn (ăn chay trường, ăn chay không ngũ vị tân, dị ứng tôm cua, dị ứng đậu phộng, tiểu đường, kiêng mỡ).
- Xin xác nhận bằng chữ: nhờ đơn vị ghi nhu cầu vào phiếu xác nhận tour hoặc tin nhắn xác nhận, thay vì chỉ nói miệng qua điện thoại.
- Nhắc lại một hai ngày trước khi đi: một tin nhắn ngắn "Đoàn em có hai người ăn chay trường, một bé dị ứng đậu phộng, nhờ báo bếp các bữa trong tour".
- Nói với người dẫn đoàn khi lên xe: người này là người trực tiếp làm việc với bếp tại chỗ, cần biết tên và mặt người cần suất riêng.
- Hỏi lại trước mỗi bữa: khi ngồi vào bàn, hỏi nhanh "suất chay ở đâu" hoặc "món này có đậu phộng không", nhất là với món nước chấm và món trộn.
Năm bước nghe nhiều nhưng thực tế chỉ mất vài tin nhắn. Bỏ qua bước hai và bước bốn là hai chỗ hay sinh chuyện nhất, vì thông tin không có chữ thì dễ quên, còn người dẫn đoàn không biết thì không thể nhắc bếp khi đổi món đột xuất.
Từng bữa trong tour: chỗ dễ sơ suất với người ăn chay, ăn kiêng
Bảng dưới gom các điểm hay sơ suất theo từng bữa trong một chương trình 2 ngày 1 đêm điển hình, để anh chị biết hỏi gì vào lúc nào.
| Bữa | Chỗ dễ sơ suất | Nên hỏi hoặc dặn |
|---|---|---|
| BBQ tối | Vỉ, kẹp, dầu quét chung với thịt; nước ướp có nước mắm, dầu hào | Vỉ và kẹp riêng, rau củ nướng không ướp chung |
| Bữa sáng | Nước dùng phở, bún nấu xương; bánh mì kèm pa tê | Món chay riêng như bánh mì trứng, xôi, cháo trắng, mì xào chay |
| Cơm trưa | Canh nấu xương, rau xào mỡ, nước chấm mắm | Một hai món chay riêng, canh rau nấu nước lã, nước tương |
| Đồ ăn vặt trên xe | Bánh có sữa, trứng, đậu phộng | Tự mang đồ ăn vặt hợp với mình |
| Trái cây ở vườn | Người tiểu đường ăn nhiều trái ngọt | Ăn vừa phải, ưu tiên trái ít ngọt |
Không có bữa nào là "không cần lo". Người ăn chay thường bị sơ suất ở bữa BBQ, người dị ứng thường bị ở nước chấm và món trộn, người tiểu đường thường bị ở trái cây và đồ uống ngọt. Nhìn đúng chỗ dễ sơ suất của mình sẽ biết cần hỏi ở bữa nào.
Tour ghép và tour đoàn riêng: mức chiều khách khác nhau
Mức linh hoạt về ăn uống phụ thuộc nhiều vào loại tour. Với tour ghép, nhiều nhóm khách lẻ đi chung một chương trình, thực đơn được làm cho số đông, bếp chuẩn bị một số lượng suất chay hay suất kiêng nhất định nếu được báo. Đáp ứng những nhu cầu phổ biến như ăn chay, không ăn cay, kiêng hải sản thường không khó; nhu cầu phức tạp hơn như chay không ngũ vị tân, ăn kiêng theo chế độ nghiêm ngặt thì nên hỏi kỹ đơn vị có làm được không trước khi giữ chỗ.
Với tour đoàn riêng (công ty, gia đình, hội nhóm), đoàn có thể bàn thực đơn với đơn vị từ đầu: cả đoàn ăn chay một bữa, có hẳn một bàn chay, thay bữa BBQ bằng lẩu nấm cho người ăn chay, hay giảm cay mặn cho cả đoàn có nhiều người lớn tuổi. Đơn vị có thời gian chuẩn bị nên chiều được nhiều hơn.
Dù loại tour nào, nên nói rõ một nguyên tắc: phần thay đổi nào tính vào gói, phần nào phát sinh chi phí. Món chay thay thế thường không làm tăng chi phí; đặt riêng món đặc biệt hoặc mua nguyên liệu khó tìm có thể tính thêm. Biết trước để cả hai bên không khó xử khi thanh toán, và để trưởng đoàn chủ động chia phần chênh lệch nếu có, thay vì để một người trong đoàn tự gánh riêng.
Người ăn chay: bữa BBQ là chỗ cần dặn kỹ nhất
Với người ăn chay, bữa BBQ tối là bữa dễ trục trặc nhất, vì mọi thứ được nướng chung trên vài bếp than. Một suất chay đúng nghĩa cần vỉ riêng, kẹp riêng, rau củ không quét chung nước ướp thịt, và nước chấm không có nước mắm. Món hay gặp là nấm nướng, đậu hũ nướng, khoai lang, bắp, cà tím, đậu bắp, ớt chuông, kèm muối tiêu chanh hoặc tương.
Có thể đề nghị đơn vị tour cho người ăn chay một bếp nhỏ riêng hoặc nướng mẻ chay trước khi nướng thịt. Nếu đoàn chỉ có một hai người ăn chay, một phương án gọn là bếp chuẩn bị sẵn một đĩa món chay nóng như mì xào chay, đậu hũ sốt cà, canh rau, thay vì cố nướng riêng ngoài trời.
Người ăn chay không dùng hành, tỏi, hẹ (chay không ngũ vị tân) cần nói rõ thêm điều này, vì nhiều bếp nghĩ chay chỉ là không thịt cá. Người ăn chay kỳ chỉ ăn chay một số ngày âm lịch nên ghi rõ ngày nào cần chay để bếp không chuẩn bị thừa.
Người ăn chay có trứng sữa hay không cũng là chi tiết nên nói: bếp vùng hồ hay dùng trứng làm món chay cho nhanh, trong khi người ăn chay thuần không dùng. Một câu rõ ràng ngay từ đầu tránh được cảnh cả đĩa món chay lại toàn trứng chiên.
Người dị ứng và người ăn kiêng theo bệnh: an toàn là trên hết
Người dị ứng thực phẩm nặng, đặc biệt là dị ứng tôm cua, đậu phộng, các loại hạt, nên coi việc báo trước là điều kiện bắt buộc, không phải lời nhờ vả. Khi báo, hãy nói rõ: chất gì, mức độ (chỉ ngứa nhẹ hay từng sốc phản vệ), và có cần tránh cả đồ dùng chung hay chỉ cần không ăn trực tiếp. Ở vùng hồ, nhiều món chấm dùng đậu phộng rang, muối ớt có tôm khô, nước chấm có mắm tôm; người dị ứng nên hỏi kỹ từng món.
Mang theo thuốc đã được bác sĩ kê cho mình, bút tiêm nếu có chỉ định, và một mẩu giấy ghi tên chất dị ứng để đưa bếp khi cần. Trưởng đoàn hoặc người đi cùng nên biết thuốc để ở đâu và cách dùng. Vùng hồ cách bệnh viện lớn khá xa; trong trường hợp nặng, cần gọi cấp cứu và đưa tới cơ sở y tế gần nhất ngay. Đây là lời khuyên chung, không thay chỉ định của bác sĩ.
Người tiểu đường, người huyết áp cao, người bệnh dạ dày nên báo để bếp giảm đường, giảm muối, giảm cay trong suất của mình; đồng thời tự mang theo thuốc đủ ngày và một ít đồ ăn hợp với chế độ ăn, phòng khi bữa ăn lệch giờ do chương trình thay đổi.
Ba lô ăn uống riêng cho người ăn chay, ăn kiêng
Dù đã báo trước, vẫn nên tự mang một túi nhỏ để chủ động khi có sai sót hoặc khi bữa ăn dời giờ. Gợi ý:
- Vài gói đồ ăn khô hợp với mình: bánh gạo, hạt, sữa đậu nành hộp, bánh quy chay đọc kỹ thành phần.
- Một chai nước tương nhỏ hoặc muối mè, giúp bữa cơm có thêm vị nếu món chay quá nhạt.
- Thuốc thường dùng, thuốc chống dị ứng theo chỉ định, máy đo đường huyết nếu có.
- Một mẩu giấy ghi rõ chế độ ăn hoặc chất dị ứng, để đưa người bếp hay người dẫn đoàn khi đổi chỗ ăn.
- Hộp và muỗng riêng nếu ăn chay nghiêm ngặt, muốn tránh hẳn đồ dùng chung.
Mang theo không có nghĩa là không tin đơn vị tour, mà là có phương án dự phòng ở vùng xa chợ. Thực tế nhiều người ăn chay đi tour chỉ cần dùng tới túi này một lần, thường là trên chặng xe đêm hoặc ở trạm dừng, nơi rất ít lựa chọn món chay.
Cũng nên nghĩ tới đồ uống. Người tiểu đường cần nước lọc hoặc trà không đường, trong khi đồ uống phục vụ đoàn hay là nước ngọt, nước trái cây pha đường, cà phê sữa. Một vài gói trà, cà phê không đường mang theo, xin nước nóng ở khu lưu trú là đủ để giữ đúng chế độ trong hai ngày. Người kiêng muối thì nhờ bếp để nước chấm riêng, tự nêm theo khẩu vị của mình.
Câu hỏi thường gặp
Tour Tà Đùng có suất ăn chay không?
Phần lớn đơn vị tour đáp ứng được nếu báo trước từ lúc giữ chỗ. Suất chay thường gồm rau củ, nấm, đậu hũ nướng ở bữa BBQ, món chay riêng ở bữa sáng và cơm trưa. Báo muộn thì bếp vùng hồ khó chuẩn bị đủ.
Nên báo ăn chay, dị ứng trước bao lâu?
Tốt nhất là ngay khi giữ chỗ, nhắc lại một hai ngày trước khi đi, và nói với người dẫn đoàn khi lên xe. Bếp vùng hồ mua nguyên liệu từ trước, có thứ phải lấy từ chợ xa, nên báo sớm mới chắc.
Người dị ứng tôm cua cần cẩn thận món nào?
Ngoài món tôm cua rõ ràng, cần hỏi kỹ nước chấm, muối ớt có tôm khô, mắm tôm, nước dùng, món trộn và các loại bánh. Nói rõ mức độ dị ứng để bếp biết có cần tránh cả dụng cụ dùng chung hay không, và luôn mang thuốc theo chỉ định.
Người tiểu đường đi tour Tà Đùng cần lưu ý gì về ăn uống?
Báo để bếp giảm đường trong món và đồ uống, mang đủ thuốc, máy đo nếu có, và một ít đồ ăn hợp chế độ phòng khi bữa ăn lệch giờ. Ăn trái cây ở vườn vừa phải, ưu tiên loại ít ngọt, uống đủ nước lọc.
Nếu bếp quên suất chay thì làm sao?
Báo ngay người dẫn đoàn để nhờ bếp làm món chay nhanh như mì xào chay, đậu hũ sốt cà, trứng nếu ăn được, canh rau nấu nước lã. Trong lúc chờ, dùng đồ ăn mang theo. Sau chuyến đi, nên góp ý với đơn vị tour để lần sau không lặp lại.