Sau tour Tà Đùng, đặc sản khách hay mua về chia làm hai nhóm: hàng khô (cà phê, hạt mắc ca, hồ tiêu, mật ong, măng khô, thịt gác bếp đóng gói) dễ mang và để lâu; trái cây tươi (bơ, sầu riêng, mít, chanh dây, chuối theo mùa) ngon nhưng cần chọn độ chín và đóng gói kỹ vì phải đi một chặng xe đêm dài về TP.HCM. Với khách đi tour, cách gọn nhất là mua ở buổi thăm vườn hoặc nơi đơn vị tour giới thiệu, nhờ đóng thùng kín, ghi tên, gửi khoang hành lý.
Mua quà sau tour có những giới hạn riêng mà người tự lái xe không gặp: chỗ trong khoang hành lý có hạn, xe giường nằm là không gian kín nên đồ có mùi mạnh gây phiền cho người khác, thời gian mua bị gói trong vài chục phút trước giờ lên xe. Bài này giúp anh chị chọn đúng thứ, mua đúng lúc, đóng gói đúng cách. Không có giá nào được nêu ở đây; giá nông sản lên xuống theo mùa và theo năm.
Đặc sản nào hợp mang theo xe đêm, đặc sản nào nên cân nhắc
Bảng dưới xếp các đặc sản hay được mua theo mức độ dễ mang trên xe giường nằm khi đi theo đoàn. Mùa trái chỉ là mức thường gặp, có thể xê dịch theo năm.
| Đặc sản | Độ dễ mang | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cà phê hạt, bột | Dễ | Gói kín, để xa đồ có mùi; mua hạt rang giữ mùi lâu hơn |
| Hạt mắc ca | Dễ | Chọn hạt đã sấy chín, nứt vỏ sẵn; để nơi khô ráo |
| Hồ tiêu | Dễ | Tiêu hạt để lâu, xay khi dùng |
| Mật ong | Trung bình | Chai nhựa kín nắp hoặc can nhỏ; chai thuỷ tinh dễ vỡ khi xe xóc |
| Măng khô, thịt gác bếp | Trung bình | Đóng túi hút chân không nếu có; thịt gác bếp có mùi khói |
| Bơ | Trung bình | Chọn trái còn cứng, chín dần ở nhà; xếp thùng có lót giấy |
| Chanh dây, chuối | Trung bình | Chuối chọn nải còn xanh; chanh dây bền, dễ mang |
| Mít | Khó | Trái nặng, mùi mạnh khi chín; nên mua múi đã tách, đóng hộp kín |
| Sầu riêng | Khó | Mùi rất mạnh, nhiều nhà xe không nhận; hỏi trước khi mua |
Nguyên tắc chung là hàng khô thì mua thoải mái theo nhu cầu, trái tươi thì mua vừa đủ, chọn trái chưa chín hẳn để chín dần trên đường. Những thứ có mùi mạnh như sầu riêng, mít chín cần hỏi nhà xe trước, vì xe giường nằm là không gian kín, nhiều nhà xe từ chối chở hoặc chỉ nhận khi đóng gói rất kỹ.
Mua ở đâu khi đi theo đoàn
Khách tour có ba nơi mua quà quen thuộc. Thứ nhất là buổi thăm vườn trong chương trình: mua trái trực tiếp từ nhà vườn, biết rõ trái từ cây nào, có thể nhờ nhà vườn chọn và đóng thùng. Thứ hai là cơ sở nông sản, cửa hàng đặc sản quanh khu hồ hoặc trên đường về, nơi bán hàng khô có bao bì. Thứ ba là chợ xã nếu chương trình có ghé, nơi có nông sản của bà con nhưng ít khi có bao bì.
Đơn vị tour thường giới thiệu một vài nơi quen. Điều đó tiện cho đoàn, nhưng khách vẫn nên tự xem hàng, hỏi giá, so sánh vài nơi nếu có thời gian. Không bị ép mua, không có nghĩa vụ phải mua ở nơi được dẫn tới. Một đơn vị tour tử tế sẽ không giữ đoàn quá lâu ở điểm bán hàng.
Với hàng khô có bao bì, nên chọn nơi ghi rõ tên cơ sở sản xuất, địa chỉ, ngày sản xuất hoặc hạn dùng. Hàng không nhãn ở chợ có thể vẫn tốt, nhưng khi có vấn đề thì khó hỏi lại. Một số sản phẩm nông sản của vùng có tem truy xuất hoặc mã vùng trồng; nếu có, đó là thông tin hữu ích, dù không phải sản phẩm nào không có tem cũng là hàng kém.
Mật ong: chọn và mang thế nào
Mật ong là món quà phổ biến từ vùng cao nguyên, nơi có nhiều cà phê, cây ăn trái, rừng. Người bán hay giới thiệu mật ong hoa cà phê, mật ong rừng, mật ong của các vườn nuôi ong. Khách không có cách nào kiểm tra chắc chắn nguồn gốc bằng mắt, nên tốt nhất là mua ở nơi có địa chỉ rõ, hoặc hỏi người dẫn đoàn nơi họ thật sự tin.
Một vài hiểu biết giúp tránh lo lắng không cần thiết: mật ong thật có thể kết tinh khi trời lạnh, đó là hiện tượng tự nhiên chứ không phải dấu hiệu hàng giả; các "mẹo thử" như đốt, nhỏ vào nước, thử bằng giấy không đáng tin. Mật ong không nên cho trẻ dưới một tuổi ăn, theo khuyến cáo y tế phổ biến.
Khi mang trên xe, chọn chai nhựa dày, nắp vặn kín, hoặc can nhỏ; quấn nắp bằng băng keo, đặt đứng trong thùng có chèn giấy. Chai thuỷ tinh đẹp nhưng dễ vỡ khi xe xóc trên đoạn đường đèo, và một chai mật ong vỡ trong khoang hành lý có thể làm hỏng cả va li của nhiều người.
Hạt mắc ca và hồ tiêu: hai món quà bền nhất
Mắc ca và hồ tiêu là hai loại nông sản khô hợp nhất để mang về sau tour: nhẹ, bền, ít mùi, ai nhận cũng dùng được. Vùng đất đỏ quanh Tà Đùng có trồng cả hai, thường xen trong vườn cà phê hoặc thành vườn riêng; trong buổi thăm vườn, khách có thể thấy những hàng tiêu leo trụ và cây mắc ca tán rộng.
Với mắc ca, hàng bán cho khách thường là hạt đã sấy chín, nứt vỏ sẵn, kèm dụng cụ tách vỏ. Hạt ngon có nhân trắng ngà, giòn, thơm béo, không có mùi dầu cũ; nhân ngả vàng sẫm, mềm, có vị hăng là hạt để lâu hoặc bảo quản kém. Nếu được nếm thử, nên thử vài hạt ở các góc khác nhau của bao. Để nơi khô mát, đậy kín sau khi mở.
Với hồ tiêu, tiêu hạt giữ mùi lâu hơn tiêu xay sẵn rất nhiều. Hạt tiêu chắc, đều, ít vụn, mùi thơm cay rõ là dấu hiệu tốt. Mua lượng vừa dùng trong vài tháng; tiêu để quá lâu sẽ nhạt mùi. Cả hai món này đều hợp làm quà biếu, không cần lo hư hỏng trên chặng xe đêm.
Trái cây tươi: chọn độ chín theo đường về
Từ Tà Đùng về TP.HCM bằng xe giường nằm là một chặng dài nhiều giờ, thường đi đêm. Trái cây mua lúc chín tới sẽ chín quá hoặc dập khi tới nơi. Nguyên tắc đơn giản là mua trái chưa chín hẳn nếu muốn để vài ngày, và chỉ mua trái chín ăn ngay một lượng nhỏ.
Bơ nên chọn trái còn cứng, vỏ căng, cuống còn; về nhà để nơi thoáng vài ngày sẽ chín. Chuối chọn nải còn xanh hoặc vừa ửng vàng. Sầu riêng nếu mang về thì nhờ người bán chọn trái già nhưng chưa nứt, và phải hỏi nhà xe trước. Mít chín thường nên tách múi, đóng hộp kín; cả trái mít vừa nặng vừa thơm nồng.
Mùa trái quanh hồ thay đổi theo tháng. Bơ, sầu riêng, mít tập trung nhiều vào các tháng mùa mưa; ngoài mùa vẫn có thể có hàng nhưng ít và giá khác. Đi tour tháng nào, hỏi đơn vị tour tháng đó vườn đang có trái gì, thay vì định sẵn mua thứ không phải mùa.
Đóng gói cho chặng xe đêm: các bước chắc chắn
Phần lớn quà mang về bị hỏng không phải vì hàng kém mà vì đóng gói không hợp với chặng xe dài. Làm theo các bước dưới đây:
- Gom quà của mình vào một hai thùng, không để rải rác nhiều túi nhỏ dễ thất lạc.
- Trái cây lót giấy báo cũ hoặc giấy gói giữa các lớp, không xếp quá cao để trái dưới không bị đè.
- Hàng có nước như mật ong, măng chua cho vào túi nilon dày buộc kín trước khi đặt vào thùng.
- Đồ có mùi (thịt gác bếp, sầu riêng, mít) đóng riêng, bọc nhiều lớp, đặt xa cà phê và hàng khô.
- Dán băng keo kín, ghi tên và số điện thoại của mình bằng bút lông lên thùng.
- Báo nhà xe hoặc người dẫn đoàn số thùng, để xếp vào khoang hành lý gọn gàng.
Đừng mang trái cây, mật ong lên khoang giường nằm. Không gian chật, đồ đổ ra sẽ phiền cả mình lẫn người khác. Chỉ giữ bên người một túi nhỏ đồ ăn nhẹ cho đêm, còn quà để khoang dưới.
Mua cho đoàn: gom đơn và ai cầm thùng
Trong đoàn công ty hay đoàn đông, việc mua quà dễ trở thành rối: mỗi người mua một ít ở nhiều chỗ, tới lúc lên xe khoang hành lý đầy, không rõ thùng nào của ai. Cách gọn là gom đơn từ tối hôm trước: ai mua gì, bao nhiêu, ở đâu; đầu mối liên hệ nơi bán để chuẩn bị sẵn, đóng thùng theo từng người, ghi tên.
Khi về tới điểm trả khách, nên có người giữ danh sách và đứng phát thùng, tránh cảnh mọi người lục khoang hành lý giữa đêm. Nếu số lượng lớn hơn sức chứa khoang xe, cân nhắc gửi hàng bằng dịch vụ chuyển phát hoặc xe hàng, đóng gói chuyên dụng; hỏi kỹ thời gian giao và trách nhiệm khi hàng dập.
Với quà công ty tặng khách hàng, đối tác, nên chọn hàng khô có bao bì đẹp, nhãn rõ, hạn dùng dài. Trái cây tươi đẹp mắt nhưng khó kiểm soát chất lượng sau một chặng đường dài, không hợp làm quà tặng chính thức.
Những thứ không nên mua mang về
Có vài loại hàng khách tour nên tránh, vì lý do pháp luật, môi trường hoặc an toàn. Thứ nhất, sản phẩm từ động vật hoang dã, thịt thú rừng, các loại cây, củ, lan được giới thiệu là "hái trong rừng": Tà Đùng nằm cạnh vườn quốc gia, khai thác và mua bán những thứ này có thể vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng và động vật hoang dã, đồng thời góp phần làm cạn kiệt tài nguyên.
Thứ hai, các loại rượu ngâm, thuốc ngâm không rõ nguồn gốc, được quảng cáo chữa bệnh. Không ai đảm bảo được thành phần và độ an toàn; nhiều vụ ngộ độc đến từ rượu ngâm không rõ nguồn. Thứ ba, các loại dược liệu được quảng cáo quá mức về công dụng. Muốn tìm hiểu dược liệu của vùng, nên đọc ở nguồn chuyên đề và hỏi người có chuyên môn, không mua theo lời giới thiệu vội vàng ở điểm bán.
Quà ngon nhất từ Tà Đùng thường là những thứ đơn giản: gói cà phê nhà vườn tự rang, túi mắc ca, hũ mật ong của người nuôi ong có địa chỉ, thùng bơ đúng mùa. Những thứ đó vừa giúp bà con quanh hồ có thu nhập, vừa mang về được một phần hương vị của vùng đất mà không gây hại cho ai.
Câu hỏi thường gặp
Mua đặc sản gì ở Tà Đùng mang về dễ nhất?
Hàng khô như cà phê, hạt mắc ca, hồ tiêu là dễ mang nhất trên xe giường nằm: nhẹ, ít mùi khi gói kín, để được lâu. Mật ong cũng hợp nếu đựng chai nhựa kín. Trái cây tươi ngon nhưng cần chọn độ chín và đóng gói kỹ.
Mang sầu riêng lên xe giường nằm được không?
Tuỳ nhà xe. Nhiều nhà xe từ chối hoặc chỉ nhận khi đóng gói rất kỹ, để khoang hành lý, vì mùi rất mạnh trong không gian kín. Hãy hỏi người dẫn đoàn hoặc nhà xe trước khi mua, và bọc nhiều lớp, đặt xa hàng khô.
Mật ong kết tinh có phải hàng giả không?
Không nhất thiết. Mật ong thật có thể kết tinh khi trời lạnh, đó là hiện tượng tự nhiên. Các mẹo thử bằng đốt, nhỏ nước, thấm giấy không đáng tin. Cách chắc nhất là mua ở nơi có địa chỉ rõ, có thể hỏi lại khi cần.
Chọn bơ thế nào để về tới TP.HCM vừa ăn?
Chọn trái còn cứng, vỏ căng, còn cuống; xếp thùng có lót giấy, không chồng quá cao. Về nhà để nơi thoáng vài ngày cho chín dần. Mua trái đã chín mềm thì sau chặng xe đêm dễ dập, thâm.
Có nên mua đặc sản rừng ở Tà Đùng không?
Không nên. Tà Đùng nằm cạnh vườn quốc gia; thịt thú rừng, cây củ, lan hái trong rừng có thể vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng và động vật hoang dã. Nên mua nông sản từ vườn trồng như cà phê, mắc ca, trái cây, mật ong của người nuôi ong.