Mua trái cây tại vườn Tà Đùng mang về TP.HCM trên chuyến xe đêm cần ba việc: chọn trái ở độ chín phù hợp với thời gian đi đường — bơ, mít nên chọn trái đủ già nhưng còn cứng, để về tới nhà mới chín; đóng vào thùng carton có lỗ thoáng, lót giấy giữa các lớp, ghi tên người nhận; và hỏi nhà xe hoặc người điều hành tour trước xem có nhận chở không — nhiều nhà xe khách giường nằm không nhận sầu riêng trong khoang vì mùi.
Mua trái tại vườn là phần nhiều khách mong chờ: trái tươi, chọn được, biết người trồng. Nhưng một thùng bơ dập nát hay một trái mít chín nẫu sau một đêm trên xe thì niềm vui thành phiền. Bài này đi qua từng loại trái, cách đóng gói, chuyện với nhà xe, và những gì nên làm khi về tới nhà.
Từng loại trái: chọn thế nào cho chuyến xe đêm
Từ lúc mua tới lúc mở thùng ở nhà thường mất từ nửa ngày tới hơn một ngày. Bảng dưới đây gợi ý độ chín nên chọn:
| Loại trái | Chọn khi mua để mang về | Về tới nhà | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bơ | đủ già, vỏ đã đổi màu, cuống vàng nhạt, nhưng còn cứng | để nhiệt độ phòng vài ngày cho chín mềm | không mua bơ đã mềm — dập trên xe |
| Mít | già, gai nở, chưa chín mùi hoặc mới bắt đầu thơm | chín sau một hai ngày; mít lớn nhờ chủ vườn tách múi đóng hộp nếu muốn ăn ngay | nhựa dính; trái nguyên rất nặng |
| Sầu riêng | tuỳ nhà xe có nhận hay không; nếu được, chọn trái đã cắt già chưa nứt | chín, nứt múi trong một hai ngày | mùi rất mạnh; nhiều nhà xe không nhận |
| Mắc ca, cà phê | hạt đã sấy, túi kín | dùng ngay | nhẹ, không mùi, dễ mang nhất |
Nguyên tắc chung: trái chín trên xe là trái hỏng trên xe. Chọn sớm một nhịp, để trái chín ở nhà mình.
Bơ: món mang về phổ biến nhất
Bơ là trái cây có đặc điểm thuận lợi cho việc mang xa: không chín trên cây, chỉ chín sau khi hái. Trái hái già, còn cứng có thể chịu đường xa, về nhà để vài ngày ở nhiệt độ phòng là mềm. Vì thế khi mua ở vườn, đừng chọn trái đã mềm — trái mềm bị đè trong thùng qua một đêm xe sẽ thâm dập.
Nhờ chủ vườn chọn giúp những trái đủ già: họ nhìn màu vỏ, cuống, độ bóng là biết. Nếu mua nhiều, xin chọn các trái có độ già hơi khác nhau, để về nhà không phải ăn hết một lúc — trái già hơn chín trước, trái kia chín sau vài ngày.
Khi chín, bơ ấn nhẹ ở đầu cuống thấy hơi lún. Bơ chín mà chưa ăn kịp thì cho vào ngăn mát tủ lạnh để chậm lại vài ngày. Không cho bơ còn cứng vào tủ lạnh — sẽ khó chín và có thể đắng.
Mít: nặng, thơm, cần tính toán
Một trái mít nguyên thường nặng và cồng kềnh, mang lên xe giường nằm khá vất vả. Có hai cách: mua trái vừa phải, già nhưng chưa chín, gói kín để về nhà mới bổ; hoặc nhờ chủ vườn bổ trái chín, tách múi, cho vào hộp nhựa có nắp hoặc túi zip, để trong thùng có đá khô hoặc túi giữ lạnh nếu có.
Mít chín có mùi thơm mạnh; dù không gắt như sầu riêng, một thùng mít chín trong khoang xe kín cả đêm vẫn có thể làm hành khách khác khó chịu. Mít nguyên chưa chín ít mùi hơn hẳn — đó là lý do nên chọn trái chưa chín.
Nhựa mít dính vào thùng, vào đồ đạc khác. Bọc trái mít trong giấy báo hoặc túi nilon trước khi cho vào thùng, chừa vài lỗ thoáng.
Về tới nhà, để mít nguyên ở chỗ thoáng, chờ mùi thơm rõ và vỏ hơi mềm mới bổ. Bổ mít thì thoa dầu ăn lên dao và tay, trải giấy báo dưới thớt; múi ăn không hết cho vào hộp kín để ngăn mát, hoặc cấp đông để dành.
Sầu riêng: hỏi nhà xe trước khi mua
Sầu riêng là món nhiều người muốn mang về nhất và cũng là món khó mang nhất. Mùi sầu riêng chín lan rất mạnh trong khoang kín, ngấm vào đệm, rèm, quần áo. Nhiều nhà xe khách, xe giường nằm có quy định không nhận chở sầu riêng trong khoang khách; một số chỉ nhận dưới khoang hành lý với điều kiện đóng gói kín, một số không nhận hẳn.
Vì vậy trước khi mua, hỏi người điều hành tour xem nhà xe của chuyến về có nhận không, nhận dưới dạng nào. Đừng mua rồi mới hỏi, để đến lúc lên xe phải bỏ lại hoặc tranh cãi với tài xế. Nếu nhà xe không nhận, có thể nhờ chủ vườn gửi xe hàng hoặc dịch vụ chuyển phát về sau — hỏi rõ chi phí và thời gian.
Cũng có cách khác: ăn sầu riêng ngay tại vườn cho thoả, rồi mang về những thứ dễ mang hơn như bơ, mắc ca, cà phê. Sầu riêng ngon nhất vẫn là trái vừa rụng ăn tại chỗ, không phải trái đã qua một đêm trong thùng xốp. Nếu được mang, chọn trái đã cắt già nhưng chưa nứt, bọc nhiều lớp túi nilon dày, cho vào thùng xốp kín, dán băng keo kín mép. Sầu riêng chín nứt ngay trên xe là tình huống ai cũng muốn tránh.
Đóng thùng trái cây đúng cách
Một thùng đóng tốt quyết định trái về tới nhà còn nguyên hay không. Nhiều vườn đã quen đóng cho khách; nếu tự làm, theo các bước:
- Chọn thùng carton cứng, cỡ vừa — thùng quá to vừa khó mang vừa dễ xẹp; vài thùng nhỏ tốt hơn một thùng lớn.
- Đục vài lỗ thoáng hai bên thùng (với bơ, mít chưa chín) để hơi ẩm thoát ra, trái không bị hấp hơi.
- Lót đáy bằng giấy báo hoặc giấy vụn; mỗi trái bơ bọc một tờ giấy, xếp một hai lớp, giữa các lớp lót giấy.
- Trái nặng (mít) xếp dưới, trái nhẹ dễ dập (bơ) xếp trên; không xếp quá chặt, cũng không để lỏng lăn lóc.
- Dán băng keo kín nắp, quấn thêm một vòng quanh thân thùng cho chắc.
- Ghi tên, số điện thoại người nhận và ghi "hàng dễ dập, để phía trên" bằng bút lông lên thùng.
Không dùng túi nilon kín bọc cả thùng trái chưa chín — trái sẽ đổ mồ hôi, nhanh hỏng. Túi kín chỉ dành cho trái đã tách múi hoặc sầu riêng cần giữ mùi.
Trên xe đêm: gửi khoang hay mang theo người
Khoang hành lý. Thùng trái cây thường gửi dưới khoang hành lý. Báo nhân viên nhà xe là hàng dễ dập để họ xếp lên trên, không đè vali nặng lên. Ghi nhớ số thùng mình gửi.
Mang theo người. Túi nhỏ hạt, cà phê có thể để ở chỗ nằm. Trái cây trong khoang khách nên hạn chế — chỗ nằm chật, mùi lan, và nhà xe có thể không cho.
Nhiệt độ. Khoang hành lý có thể nóng vào ban ngày, nhưng chuyến đêm thường mát hơn. Không để trái trong khoang quá lâu sau khi xe tới nơi; nhận thùng ngay.
Khi xuống xe. Kiểm tra số thùng, mở xem nhanh nếu thấy thùng bị móp. Có vấn đề thì báo nhà xe ngay tại chỗ.
Cước gửi hàng. Một số nhà xe tính thêm tiền cho thùng hàng lớn hoặc nhiều thùng. Hỏi trước khi lên xe để khỏi bất ngờ; khoản này thường không nằm trong giá tour.
Mua bao nhiêu là vừa
Hưng phấn ở vườn hay làm khách mua nhiều hơn nhu cầu. Một gia đình nhỏ ăn hết một thùng bơ chín cùng lúc là không thể; bơ chín sẽ hỏng trước khi kịp ăn. Tính số người ở nhà, số người định biếu, và khả năng tủ lạnh, rồi mới chốt số lượng.
Cũng nên nhớ chuyến về là chuyến xe đêm sau một ngày nhiều chặng; khuân hai ba thùng nặng từ vườn ra xe, từ bến về nhà là thêm mệt. Một mẹo: mua vừa đủ cho gia đình, xin số liên lạc của chủ vườn, khi nào cần thì đặt gửi xe về. Như vậy trái luôn tươi, nhà vườn có khách quen, mình không phải khuân vác.
Với đoàn công ty muốn mua làm quà cho đồng nghiệp, nên gom đơn trước, đặt chủ vườn đóng thùng sẵn theo số lượng, ghi tên từng người. Tránh cảnh hai mươi người cùng chọn trái một lúc làm vườn rối và xe chật.
Trưởng đoàn cũng nên báo trước với người điều hành tổng số thùng dự kiến, để họ báo nhà xe chừa chỗ khoang hành lý. Một chuyến xe giường nằm chở đủ khách thì khoang dưới không rộng như nhiều người nghĩ.
Về tới nhà: mở thùng và xử lý trong ngày đầu
Mở thùng ngay khi về, đừng để qua đêm trong thùng kín. Lấy trái ra, bỏ giấy lót ẩm, kiểm tra từng trái: trái nào dập thì ăn hoặc chế biến trước, trái nào còn cứng thì xếp riêng ở chỗ thoáng, không chồng nhiều lớp.
Bơ xếp một lớp trên khay, kiểm tra mỗi ngày bằng cách ấn nhẹ đầu cuống. Muốn bơ chín nhanh hơn, cho vào túi giấy cùng một trái chuối chín — trái chín toả khí ethylene làm trái bên cạnh chín theo. Muốn chậm lại, để chỗ mát hơn, nhưng đừng cho bơ còn cứng vào tủ lạnh.
Mít đã tách múi đi đường thì cho ngay vào ngăn mát; múi mít để ngoài nhiệt độ phòng thêm nửa ngày nữa là bắt đầu lên men chua. Trái biếu thì chia ngay trong ngày đầu, kèm lời dặn người nhận cách để chín. Trái tươi từ vườn mà để người nhận ăn đúng lúc ngon nhất mới trọn món quà.
Những sai lầm hay gặp khi mang trái cây đường xa
Mua trái chín để ăn ngay ở nhà. Trái chín hôm nay sau một đêm xe là trái nẫu. Chọn trái già còn cứng, chấp nhận chờ thêm vài ngày.
Đóng túi nilon kín. Trái chưa chín trong túi kín sẽ hấp hơi, đổ mồ hôi, mốc cuống. Dùng thùng giấy có lỗ thoáng.
Xếp bơ dưới mít. Trái nặng đè trái mềm. Nặng dưới, nhẹ trên.
Quên hỏi nhà xe. Đặc biệt với sầu riêng. Hỏi trước, đỡ phải bỏ lại ở bến.
Mua quá nhiều. Trái chín cùng lúc không ăn kịp. Mua vừa đủ, đặt thêm sau.
Để thùng trong cốp xe nóng sau khi xuống bến. Từ bến về nhà còn một chặng taxi hay xe máy. Cốp xe giữa trưa thành phố nóng hơn khoang xe đêm nhiều; đưa thùng về nhà càng sớm càng tốt.
Không ghi tên thùng. Dưới khoang có hàng chục thùng giống nhau. Thùng không tên dễ bị người khác cầm nhầm, hoặc mình cầm nhầm thùng người khác.
Câu hỏi thường gặp
Có được mang sầu riêng lên xe giường nằm không?
Tuỳ nhà xe. Nhiều nhà xe không nhận sầu riêng trong khoang khách vì mùi; một số nhận dưới khoang hành lý nếu đóng gói kín, một số không nhận. Hỏi người điều hành tour trước khi mua để khỏi phải bỏ lại.
Bơ mua ở vườn bao lâu thì ăn được?
Bơ hái già còn cứng thường chín sau vài ngày để ở nhiệt độ phòng, tuỳ giống và độ già. Ấn nhẹ thấy hơi lún là ăn được. Chín rồi thì cho vào ngăn mát để giữ thêm vài ngày.
Có nên mua mít nguyên trái mang về không?
Được nếu chọn trái vừa phải, già nhưng chưa chín, bọc kỹ vì nhựa dính. Mít lớn rất nặng; nếu muốn ăn ngay khi về, nhờ chủ vườn tách múi, cho vào hộp kín.
Thùng trái cây có cần ghi gì không?
Ghi tên và số điện thoại người nhận, ghi chú hàng dễ dập để phía trên. Nhiều thùng giống nhau dưới khoang xe rất dễ nhầm; tên ghi rõ giúp nhận đúng thùng.
Nếu không mang được thì gửi về thế nào?
Có thể nhờ chủ vườn gửi qua xe hàng hoặc dịch vụ chuyển phát. Hỏi rõ chi phí, thời gian, ai chịu trách nhiệm nếu trái dập hỏng. Nhiều nhà vườn đã quen gửi hàng cho khách quen.
Mua trái ở vườn có rẻ hơn ở TP.HCM không?
Không chắc. Giá tại vườn phụ thuộc mùa và giá thương lái; cộng thêm công đóng gói, vận chuyển, chưa chắc rẻ hơn. Lợi ích chính là trái tươi, tự chọn và biết người trồng.