Khi mưa lớn hoặc giông sét đến giữa lúc đang đi tour Tà Đùng, nguyên tắc là dừng ngay các chặng trên nước và trên đường đất, đưa cả đoàn về chỗ có mái che chắc chắn, chờ mưa ngớt rồi mới quyết định chặng tiếp theo; chuyến xe về chỉ nên chạy khi đường đèo được xác nhận là an toàn. Bỏ một chặng thuyền hay chặng thác không làm hỏng chuyến đi; cố đi trong mưa lớn mới là điều có thể làm hỏng nhiều hơn thế.
Bài trước về chọn mùa nói chuyện tránh mưa từ lúc đặt tour. Bài này nói chuyện khác: mưa đã đến khi đoàn đang ở hồ, đã ngồi trên thuyền hay đang trên đường đất xuống thác. Ai quyết định, quyết định dựa trên điều gì, và khách nên làm gì để phối hợp với người điều hành tour. Các nguyên tắc dưới đây là hướng xử lý chung; người điều hành tại chỗ, người hiểu đường và hiểu hồ, là người quyết định cuối cùng.
Vì sao mưa lớn ở vùng hồ cần xử lý khác ở thành phố
Ở thành phố, mưa lớn thường chỉ gây ngập, kẹt xe, phiền nhưng ít nguy hiểm tới tính mạng. Ở vùng hồ trên cao nguyên, cùng một trận mưa lại kéo theo những rủi ro khác hẳn: sét đánh trên mặt hồ và đồi trống, gió giật làm sóng nổi trên hồ rộng, đường đất đỏ trơn trượt, suối và thác nước lên nhanh, taluy trên đường đèo có thể sạt.
Mặt hồ Tà Đùng rộng, nhiều đảo, thường lặng nhưng khi có giông thì gió giật mạnh có thể nổi sóng đủ để thuyền nhỏ chòng chành, nước tạt vào. Người trên thuyền là điểm cao nhất giữa mặt nước trống, không có chỗ trú khi có sét.
Đường đất đỏ quanh hồ khô thì cứng, ướt thì thành lớp bùn trơn như mỡ. Xe máy cày chạy được trên đất khô nhưng xuống dốc ướt rất khó kiểm soát; người đi bộ dễ trượt ngã. Thác nước sau một trận mưa lớn ở thượng nguồn có thể lên rất nhanh, đục ngầu, kéo theo cành cây.
Vì vậy, quyết định khi mưa đến ở vùng hồ không phải là "đi tiếp cho hết lịch" mà là "chặng nào còn an toàn". Khách hiểu điều này sẽ đỡ bực khi chương trình bị đổi.
Từng chặng xử lý thế nào khi mưa lớn
Bảng dưới là hướng xử lý chung mà các đơn vị tour quen vùng hay áp dụng. Thực tế còn tuỳ cường độ mưa, thời gian mưa và tình trạng đường.
| Chặng | Khi mưa lớn, giông | Khi mưa ngớt |
|---|---|---|
| Thuyền ngắm hồ | Không xuất bến; đang ở giữa hồ thì vào bờ gần nhất có chỗ trú | Đi lại nếu hết sét, gió đã yếu, chủ thuyền đồng ý |
| Kayak, SUP | Dừng ngay, lên bờ | Thường bỏ trong ngày, mặt nước còn gió |
| Topview | Không lên khi có sét | Lên nếu lối đi không quá trơn |
| Xe máy cày tới thác | Hoãn | Thường bỏ nếu đường đất đã lầy |
| Ở thác | Rời ngay khỏi lòng suối, lên chỗ cao | Không quay lại tắm dù trời tạnh |
| Thăm vườn | Chờ dưới mái che | Đi phần gần, lối có bậc, giày bám |
| BBQ tối | Dời vào chỗ có mái che | Có thể ra lại ngoài trời nếu đã khô |
| Xe về TP.HCM | Hỏi tình trạng đường đèo trước khi xuất phát | Chạy khi được xác nhận an toàn |
Điểm chung của bảng là các chặng trên nước và trên đường đất bị dừng sớm nhất, trở lại muộn nhất. Thác là nơi duy nhất không nên quay lại trong ngày dù trời đã tạnh, vì nước từ thượng nguồn có thể về chậm hơn cơn mưa.
Giông sét: điều phải làm ngay
Sét là rủi ro bị đánh giá thấp nhất. Khi nghe tiếng sấm, nghĩa là đã ở trong tầm có thể bị sét đánh, dù chỗ mình đứng chưa mưa. Trên hồ, trên đỉnh đồi trống như Topview, dưới một cây cao đứng một mình là những chỗ nguy hiểm nhất.
Khi thấy giông kéo tới hoặc nghe sấm, đoàn đang trên thuyền phải vào bờ ngay, đoàn đang ở Topview phải xuống, đoàn đang ở đồi trống phải tìm nhà hoặc xe kín để trú. Không trú dưới cây đơn độc, không đứng gần cột điện, hàng rào kim loại, không cầm gậy chụp ảnh hay vật kim loại dài giơ cao.
Nếu ở ngoài trời mà không kịp tới chỗ trú, tránh chỗ cao, tránh mặt nước, tách người ra một khoảng thay vì túm tụm sát nhau, ngồi xổm thấp, hai chân khép lại. Đây là lời khuyên chung về an toàn khi có sét, nên nhớ cả khi không đi tour.
Thông thường, đợi một khoảng thời gian sau tiếng sấm cuối cùng mới quay lại hoạt động ngoài trời. Người điều hành tour sẽ quyết định thời điểm, khách không nên tự ý ra hồ hay lên đồi khi đoàn còn đang chờ.
Ai quyết định đổi lịch và khách nên phối hợp ra sao
Trong một tour, người quyết định đổi lịch là người điều hành tour, thường là hướng dẫn viên hoặc trưởng đoàn của đơn vị tour, sau khi trao đổi với chủ thuyền, người chạy xe máy cày, chỗ ở. Họ biết hồ, biết đường, biết đã có lần nào tương tự xảy ra. Chủ thuyền từ chối xuất bến vì thời tiết là quyền của họ và là điều đúng.
Khách có quyền được biết lý do, được biết chặng nào bị thay bằng chặng nào, và phần nào bị bỏ thì được xử lý ra sao theo hợp đồng. Hỏi những điều đó một cách bình tĩnh, sau khi đoàn đã an toàn, chứ không phải giữa lúc đang sơ tán khỏi bến thuyền.
Trưởng đoàn của phía khách, như người đại diện công ty hay người tổ chức nhóm, nên là người làm việc với đơn vị tour thay cho cả đoàn, tránh việc hai chục người cùng hỏi một lúc. Ghi lại những gì đã thống nhất, nhất là khi có chi phí phát sinh hoặc dịch vụ bị bỏ.
Điều nên tránh là tự tách đoàn đi riêng trong mưa vì "mình tự lo được". Người tự đi thì đơn vị tour không thể chịu trách nhiệm, và nếu có sự cố, việc tìm và cứu sẽ khó hơn nhiều.
Những việc làm trong lúc chờ mưa
Mưa ở vùng hồ, nhất là giông chiều, nhiều khi chỉ kéo dài một hai tiếng. Thời gian chờ không nhất thiết là thời gian chết. Đơn vị tour có kinh nghiệm thường có sẵn vài hoạt động dưới mái che: uống cà phê, trà nóng nhìn mưa trên hồ, nghe người địa phương kể chuyện vùng đất, xem cách pha cà phê, nếm trái cây vườn.
Đoàn công ty có thể dời phần hoạt động gắn kết hay phần nói chuyện, tổng kết vào lúc này, thay vì để tới tối. Gia đình có trẻ nhỏ nên mang theo vài món đồ chơi gọn, sách tranh, giấy bút để trẻ không quấy khi phải ngồi một chỗ lâu.
Lúc chờ cũng là lúc thay đồ khô, uống nước ấm, sạc điện thoại. Người bị ướt mà ngồi nguyên trong quần áo ướt rất dễ cảm lạnh, nhất là khi gió thổi qua mái hiên. Nên có sẵn một bộ đồ khô trong túi đeo người vào mùa mưa.
Mưa trên hồ cũng là một cảnh đẹp, nếu nhìn từ chỗ an toàn. Màn mưa trắng xoá kéo qua các đảo, rồi tạnh, mây tan, nắng chiếu xiên xuống mặt hồ: nhiều người nhớ khoảnh khắc ấy hơn một buổi đi thuyền nắng ráo.
Chuyến xe về sau mưa lớn
Nếu mưa lớn kéo dài, chuyến xe về là chặng cần cân nhắc nhất. Đường từ hồ ra quốc lộ và các đoạn đèo có thể có sạt taluy, cây đổ, nước tràn qua đường. Nhà xe và đơn vị tour sẽ hỏi thông tin từ các xe đi trước, từ người địa phương, từ thông báo của chính quyền về các đoạn đường bị ảnh hưởng.
Khách nên chấp nhận khả năng xe xuất phát muộn hơn dự kiến, hoặc trong trường hợp xấu, phải ở thêm một đêm. Báo trước cho gia đình, cơ quan về khả năng này. Đơn vị tour có trách nhiệm thông báo và cùng khách tìm phương án, chi phí phát sinh xử lý theo thoả thuận trong hợp đồng và theo nguyên nhân sự việc.
Trên xe, nếu thấy đoạn đường có dấu hiệu nguy hiểm như đất đá lăn xuống, nước chảy mạnh qua mặt đường, khách có thể đề nghị tài xế dừng ở chỗ an toàn để chờ. Đừng hối thúc tài xế chạy nhanh cho kịp giờ; đường đèo ướt là nơi cần chậm.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi khi gặp mưa
Trong đoàn gặp mưa, trẻ nhỏ và người lớn tuổi là hai nhóm cần được lo trước. Khi đoàn phải rời bến thuyền hay đồi trống để tới chỗ trú, người lớn bế hoặc nắm tay trẻ, đi chậm trên lối ướt; người lớn tuổi có người đỡ, không chạy. Ngã khi vội vàng tránh mưa còn nguy hiểm hơn bị ướt.
Khi đã vào chỗ trú, thay đồ khô cho trẻ trước, lau khô tóc, cho uống nước ấm. Trẻ bị ướt và lạnh rất nhanh, nhất là khi gió lùa qua mái hiên. Người lớn tuổi cũng vậy, cần thay áo ướt, giữ ấm ngực và chân.
Nếu mưa kéo dài và lịch bị dồn, gia đình có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi có thể chọn bỏ hẳn các chặng còn lại trong ngày, ở lại chỗ ở nghỉ ngơi, thay vì cố theo đoàn khi đường đã trơn. Báo trưởng đoàn để họ biết ai ở lại, ai đi tiếp.
Trong chuyến xe về sau mưa, giữ ấm và theo dõi xem trẻ có sốt, ho, mệt không. Về tới nhà mà trẻ có dấu hiệu ốm, đưa đi khám, kể với bác sĩ về chuyến đi để họ có thêm thông tin.
Chuẩn bị trước cho trường hợp gặp mưa
Áo mưa gọn. Loại áo mưa bộ hoặc áo choàng mỏng gấp gọn, nhẹ hơn ô và dùng được khi ngồi xe máy cày. Ô dễ lật khi gió giật trên hồ.
Một bộ đồ khô dự phòng. Để trong túi chống nước, dùng khi bị ướt mà chưa về được chỗ ở.
Giày đế bám và dép quai hậu. Giày đế bám cho đường đất, dép quai hậu cho lúc lội nước. Tránh dép tông.
Túi chống nước cho đồ điện tử. Điện thoại, sạc dự phòng, máy ảnh hỏng vì nước là chuyện rất hay gặp trong mùa mưa.
Hỏi trước phương án thay thế. Từ lúc đặt tour, hỏi khi mưa thì chặng nào thay bằng chặng nào, BBQ có mái che không, đổi ngày được không. Biết trước thì lúc mưa đến không ai bất ngờ.
Theo dõi cảnh báo. Trong mùa mưa, xem cảnh báo mưa lớn, giông sét cho khu vực Lâm Đồng trước ngày đi và cả trong ngày đi, không chỉ nhìn biểu tượng thời tiết trên điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Đang trên thuyền ở hồ Tà Đùng thì gặp giông phải làm gì?
Ngồi yên, giữ chặt áo phao, nghe theo chủ thuyền. Chủ thuyền sẽ cho thuyền vào bờ hoặc đảo gần nhất có chỗ trú. Không đứng dậy, không giơ gậy chụp ảnh hay vật kim loại cao. Khi lên bờ, tránh cây đơn độc và chỗ cao trống trải.
Mưa lớn thì tour có hoàn tiền phần chặng bị bỏ không?
Tuỳ hợp đồng và chính sách của từng đơn vị tour. Có đơn vị thay bằng chặng khác, có đơn vị hoàn phần dịch vụ chưa dùng, có đơn vị không hoàn vì thời tiết là bất khả kháng. Đọc điều khoản trước khi đặt và hỏi rõ trường hợp mưa.
Sau mưa có đi tắm thác được không?
Không nên trong cùng ngày. Nước từ thượng nguồn có thể về chậm hơn cơn mưa, làm thác lên nhanh, nước đục, đá trơn. Dù trời đã tạnh và nắng lên, hãy ngắm thác từ chỗ cao và xa lòng suối, không xuống nước.
Mưa lớn kéo dài thì xe về TP.HCM có chạy không?
Xe chỉ nên chạy khi nhà xe và đơn vị tour xác nhận đường đèo an toàn. Có khả năng xe xuất phát muộn hoặc đoàn phải ở thêm. Báo trước cho gia đình và cơ quan, giữ liên lạc với người điều hành tour để biết thông tin mới.
Khách có được tự quyết đi tiếp chặng khi đơn vị tour đã hoãn không?
Khách có thể tách đoàn nhưng khi đó tự chịu trách nhiệm, và đơn vị tour không thể bảo đảm an toàn cho phần đi riêng. Với chặng thuyền và chặng thác trong mưa lớn, tốt nhất là theo quyết định của người điều hành và chủ phương tiện.
Mang ô hay áo mưa khi đi tour Tà Đùng mùa mưa?
Nên mang áo mưa gọn. Ô dễ lật khi gió giật trên hồ và trên đồi, lại không dùng được khi ngồi xe máy cày hay khi cần hai tay bám. Áo mưa bộ hoặc áo choàng mỏng gấp gọn là lựa chọn tiện nhất.