Khi đi tour vùng hồ Tà Đùng, nguyên tắc an toàn là chỉ uống nước đóng chai, nước đóng bình hoặc nước đã đun sôi; không uống nước hồ, nước suối, nước giếng chưa đun, kể cả khi trông rất trong. Mỗi người nên có một bình nước riêng, đổ đầy ở mỗi bữa ăn, uống đều trong các chặng thuyền, Topview, vườn. Về ăn uống, rửa tay trước khi ăn, ăn đồ chín nóng, tránh đồ bày ngoài trời lâu dưới nắng, và báo người dẫn đoàn ngay khi có người đau bụng, nôn, tiêu chảy.
Những điều này nghe hiển nhiên, nhưng là nguồn trục trặc hay gặp nhất trong các tour vùng xa: một người mất nước vì nắng cao nguyên, một bé đau bụng vì ăn trái chưa rửa, một đoàn mệt vì bữa trưa để nguội quá lâu. Ở Tà Đùng, cơ sở y tế lớn ở xa, nên phòng từ đầu luôn rẻ hơn chữa. Bài này đi qua những điều cần biết về nước và vệ sinh ăn uống theo từng chặng của một tour 2 ngày 1 đêm. Lời khuyên ở đây là chung, không thay chỉ định của bác sĩ.
Nguồn nước ở vùng hồ: hiểu để uống cho đúng
Vùng hồ Tà Đùng là vùng nông thôn đồi núi. Nước sinh hoạt của nhiều hộ dân, khu lưu trú đến từ giếng khoan, giếng đào, nước suối dẫn về hoặc hệ thống cấp nước của xã tuỳ khu vực. Nước này dùng để tắm giặt, nấu nướng thì ổn, nhưng không phải lúc nào cũng được xử lý để uống trực tiếp. Khu lưu trú phục vụ khách thường có nước bình hoặc nước đun sôi để uống.
Nước hồ là nước hồ chứa thuỷ điện, có người nuôi cá, có thuyền chạy, có đất trôi theo mưa xuống. Dù trông trong và xanh, nước hồ không phải nước uống. Nước suối, nước thác cũng vậy: chảy qua rừng, vườn, khu dân cư phía trên, có thể mang vi sinh vật gây bệnh mà mắt không thấy.
Đá lạnh trong đồ uống là chỗ hay bị bỏ qua. Ở các quán, khu lưu trú phục vụ khách, đá thường là đá viên sản xuất; nếu không chắc, người bụng yếu và trẻ nhỏ có thể uống không đá. Nước dùng pha sữa cho trẻ phải là nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai phù hợp.
Mang bao nhiêu nước và uống thế nào
Cao nguyên có kiểu thời tiết dễ đánh lừa: sáng tối mát lạnh nên người ta ít khát, nhưng buổi trưa nắng gắt, gió khô, cộng với leo dốc Topview, ngồi thuyền giữa hồ không mái che, cơ thể mất nước nhanh hơn ta tưởng. Người lớn tuổi và trẻ nhỏ là hai nhóm dễ bị mất nước mà không kêu khát.
Mỗi người nên có một bình nước riêng có nắp, đổ đầy ở mỗi bữa ăn và trước mỗi chặng. Trên thuyền, ở Topview, ở thác, ở vườn thường không có chỗ mua nước ngay bên cạnh. Uống từng ngụm nhỏ đều đặn tốt hơn đợi khát rồi uống một lúc nhiều. Người ra nhiều mồ hôi có thể bổ sung nước có điện giải, nhưng không cần nước tăng lực. Bia rượu buổi tối làm cơ thể mất nước thêm, nên uống xen kẽ nước lọc và uống thêm một ly trước khi ngủ.
Dấu hiệu mất nước cần để ý: khô miệng, nước tiểu ít và sẫm màu, mệt, đau đầu, chóng mặt khi đứng dậy. Thấy dấu hiệu này thì nghỉ ở chỗ mát, uống nước từ từ. Trẻ nhỏ lừ đừ, khóc không có nước mắt, người già lú lẫn, ngất là dấu hiệu nặng, cần báo người dẫn đoàn để được hỗ trợ y tế.
Theo từng chặng tour: nước và vệ sinh cần để ý
Bảng dưới gom những điểm về nước uống và vệ sinh ăn uống theo các chặng hay có trong tour 2 ngày 1 đêm, để anh chị chuẩn bị đúng lúc.
| Chặng | Về nước uống | Về vệ sinh ăn uống |
|---|---|---|
| Xe đêm đi | Một chai nước nhỏ bên người | Ăn tối nhẹ trước khi lên xe; khăn ướt |
| Trạm dừng | Mua thêm nước đóng chai nếu cần | Rửa tay trước khi ăn; chọn món nấu chín nóng |
| Tại chỗ ở | Đổ đầy bình từ nước bình hoặc đun sôi | Tráng chén đũa nếu muốn; không để đồ ăn qua đêm |
| BBQ tối | Nước lọc xen với bia rượu | Thịt chín kỹ; kẹp sống, kẹp chín tách riêng |
| Thuyền, Topview, thác | Bình nước đầy trước khi đi | Không ăn ở mép nước; mang rác về |
| Thăm vườn | Uống nước khi nắng | Rửa tay và rửa trái trước khi ăn |
| Cơm trưa, xe về | Đổ đầy bình cho chặng về | Không ăn đồ bày ngoài trời lâu dưới nắng |
Nhìn bảng sẽ thấy phần lớn việc cần làm đều nhỏ và lặp lại: đổ đầy bình, rửa tay, ăn đồ chín nóng. Làm đều tay ở mọi chặng là đủ để phần lớn đoàn đi về khoẻ mạnh.
Rửa tay ở đâu khi đang ngoài trời
Phần lớn các bữa ăn trong tour có chỗ rửa tay ở khu lưu trú hay nhà hàng. Khó hơn là những lúc ăn uống ngoài trời: ăn trái ở vườn, ăn bánh trên thuyền, ăn nhẹ ở điểm ngắm cảnh. Ở những chỗ này, nước sạch để rửa tay không phải lúc nào cũng có.
Mỗi người nên mang một gói khăn ướt và một chai nhỏ dung dịch rửa tay khô. Khăn ướt lau bớt đất, nhựa cây, dung dịch rửa tay khô dùng sau đó. Lưu ý dung dịch rửa tay khô không làm sạch được tay dính đất nhiều; khi tay bẩn rõ, cần xin nước sạch để rửa trước.
Trẻ nhỏ là đối tượng cần nhắc nhiều nhất: các bé hay sờ đất, sờ lá, nghịch nước rồi đưa tay vào miệng. Rửa tay cho bé trước khi ăn bất kỳ thứ gì, kể cả trái cây vừa hái. Người lớn cũng nên làm gương; một đoàn mà người lớn rửa tay trước khi ăn thì trẻ con cũng làm theo. Sau khi đi thuyền, chạm vào dây neo, mạn thuyền hay áo phao dùng chung, cũng nên lau tay trước khi cầm đồ ăn.
Giữ đồ ăn an toàn trong khí hậu cao nguyên
Khí hậu Tà Đùng mát hơn TP.HCM, nhưng buổi trưa vẫn nắng nóng, và thức ăn để ngoài trời vẫn hỏng nhanh. Ngộ độc thực phẩm trong các chuyến đi thường đến từ đồ ăn nấu sẵn để lâu, đồ ăn mang từ nhà đi để qua đêm không có tủ lạnh, hay thịt nướng chưa chín ở phần sát xương.
Một vài nguyên tắc đơn giản: ăn đồ khi còn nóng; đồ ăn đã bày ngoài trời vài giờ dưới nắng thì không ăn tiếp; đồ ăn mang từ nhà nên ăn hết trong ngày đầu. Với BBQ, tách riêng kẹp gắp thịt sống và kẹp gắp thịt chín, không đặt thịt chín lên đĩa vừa đựng thịt sống. Với hải sản, cá, nấu chín kỹ, không ăn gỏi.
Đồ uống pha sẵn như nước mía, nước ép, sinh tố bán ven đường cũng nên cân nhắc với người bụng yếu, vì không rõ nguồn nước pha và đá. Nước đóng chai, trà nóng, cà phê pha bằng nước sôi là lựa chọn an toàn hơn cho cả đoàn. Với phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người đang dùng thuốc, nên giữ nguyên tắc này chặt hơn trong suốt hai ngày.
Khi có người đau bụng, nôn, tiêu chảy giữa chuyến
Dù cẩn thận, vẫn có lúc một vài người trong đoàn bị rối loạn tiêu hoá: do đổi khí hậu, đổi nước, ăn lạ, ngủ ít trên xe. Phần lớn trường hợp nhẹ và tự khỏi. Việc đầu tiên là báo người dẫn đoàn để họ biết và điều chỉnh: cho người đó nghỉ ở chỗ ở thay vì đi thuyền, đi thác; xin bếp nấu cháo trắng; ghi nhận để theo dõi.
Bù nước là quan trọng nhất. Uống từng ngụm nhỏ nước lọc, nước có điện giải pha theo hướng dẫn trên gói; ăn nhẹ như cháo, bánh mì khô khi đã đỡ nôn. Không tự ý uống thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế, nhất là với trẻ nhỏ.
Cần đưa tới cơ sở y tế gần nhất nếu có dấu hiệu nặng: sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn liên tục không uống được nước, đau bụng dữ dội, trẻ nhỏ lừ đừ, người già lơ mơ. Nếu nhiều người trong đoàn cùng bị sau một bữa ăn, báo đơn vị tour ngay để xử lý và kiểm tra nguồn thực phẩm. Đây là lời khuyên chung; mọi quyết định điều trị nên theo chỉ định của nhân viên y tế.
Nhà vệ sinh trên đường và ở các điểm tham quan
Vệ sinh ăn uống không tách rời chuyện nhà vệ sinh. Trên chặng xe đêm, xe giường nằm có thể có hoặc không có nhà vệ sinh trên xe; nếu không, xe dừng ở các trạm dừng chân theo lịch của nhà xe. Hỏi người dẫn đoàn trước khoảng thời gian giữa các lần dừng, và đi vệ sinh trước khi lên xe. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ đừng nhịn uống nước để tránh đi vệ sinh, vì dễ mất nước và mệt.
Ở các điểm tham quan như Topview, thác, bến thuyền, vườn, nhà vệ sinh có thể đơn sơ hoặc ở khá xa. Tranh thủ đi vệ sinh ở khu lưu trú hoặc nhà hàng trước mỗi chặng là thói quen tốt cho cả đoàn. Mang theo giấy vệ sinh dự phòng và dung dịch rửa tay khô.
Tuyệt đối không phóng uế gần bờ hồ, gần suối, trong vườn nhà dân. Đó vừa là chuyện lịch sự, vừa là chuyện vệ sinh: chính những nguồn nước đó là nơi người dân sinh sống và nuôi cá. Người dẫn đoàn có trách nhiệm sắp lịch có điểm dừng hợp lý; khách có trách nhiệm báo sớm khi cần, thay vì đợi đến khi gấp.
Túi nhỏ "nước và vệ sinh" nên có trong ba lô
Những thứ dưới đây nhẹ, rẻ, dễ mua ở thành phố, nhưng ở vùng hồ có khi phải đi khá xa mới tìm được. Mang theo từ nhà là chắc nhất:
- Bình nước cá nhân có nắp, dung tích đủ cho nửa ngày.
- Vài gói bù nước điện giải pha uống.
- Khăn ướt và một chai nhỏ dung dịch rửa tay khô.
- Thuốc tiêu hoá thường dùng của bản thân, thuốc của trẻ theo chỉ định của bác sĩ.
- Túi zip đựng rác và đồ ăn dở, mang về bỏ đúng chỗ.
- Khăn giấy khô, giấy vệ sinh dự phòng cho các trạm dừng.
Mang theo không chỉ để dùng cho mình, mà còn để giúp người khác trong đoàn khi cần. Một gói bù nước đưa đúng lúc cho người đang mệt có thể giúp cả đoàn không phải dừng chương trình. Và túi rác nhỏ là cách đơn giản nhất để giữ hồ và rừng Tà Đùng sạch cho những đoàn sau.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước ở khu lưu trú Tà Đùng có an toàn không?
Nước bình, nước đóng chai và nước đun sôi mà khu lưu trú phục vụ để uống là an toàn. Nước từ vòi, giếng, suối dùng để tắm giặt, nấu nướng, không nên uống trực tiếp. Không chắc thì hỏi khu lưu trú nước nào dùng để uống.
Nên mang bao nhiêu nước khi đi các chặng thuyền, Topview, thác?
Mỗi người một bình nước đầy, dung tích đủ cho nửa ngày, đổ thêm ở mỗi bữa ăn. Trên thuyền, ở Topview, thác và vườn thường không có chỗ mua nước ngay bên cạnh. Uống từng ngụm đều đặn, không đợi khát mới uống.
Đá lạnh trong đồ uống ở Tà Đùng có sạch không?
Ở các quán và khu lưu trú phục vụ khách, đá thường là đá viên sản xuất. Nếu không chắc, người bụng yếu, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ có thể gọi đồ uống không đá hoặc chọn nước đóng chai, trà nóng.
Bị tiêu chảy khi đang đi tour thì làm gì?
Báo người dẫn đoàn, nghỉ ở chỗ ở, bù nước bằng nước lọc và gói điện giải, ăn nhẹ như cháo. Không tự ý dùng kháng sinh. Sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn không uống được nước hay trẻ lừ đừ thì cần đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
Có nên rửa trái cây bằng nước hồ, nước suối không?
Không nên. Nước hồ, nước suối có thể mang vi sinh vật gây bệnh. Rửa trái bằng nước sạch ở khu lưu trú hoặc nước đóng chai, ưu tiên trái bóc vỏ. Rửa tay trước khi ăn, nhất là với trẻ nhỏ.