Khi lạc đoàn ở Tà Đùng, việc đầu tiên là đứng yên ở chỗ an toàn, dễ thấy, rồi gọi hoặc nhắn trưởng đoàn; nếu không liên lạc được, quay về điểm tập trung đã hẹn gần nhất hoặc tìm người dân, nhân viên dịch vụ để nhờ liên hệ. Không tự đi tìm đoàn theo đường mình đoán, nhất là trên đường đất trong đồi hay quanh thác, vì càng đi càng xa và càng khó tìm.
Lạc đoàn trong một tour vùng hồ thường không phải chuyện lớn: người lạc chỉ cách đoàn vài trăm mét, vài chục phút là gặp lại. Nhưng vùng hồ có địa hình đồi, lối đất chia nhiều nhánh, sóng điện thoại có chỗ yếu, và mặt nước rộng; với trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, vài chục phút lạc có thể thành rủi ro. Bài này nói người lạc nên làm gì, trưởng đoàn nên làm gì, và nhất là cách phòng từ đầu để chuyện này không xảy ra.
Lạc đoàn hay xảy ra ở đâu
Điểm dừng nghỉ của xe đêm là chỗ đầu tiên. Xe dừng ở trạm nghỉ, khách xuống đi vệ sinh, mua đồ; có trạm cùng lúc đậu vài xe giường nằm giống nhau, người ngái ngủ lên nhầm xe hoặc quay lại thì xe đã chạy. Đây là lúc dễ lạc nhất mà người ta ít nghĩ tới.
Bến thuyền là chỗ thứ hai. Đoàn đông chia nhiều thuyền, có thuyền đi trước, thuyền đi sau. Người đi vệ sinh, đi mua nước quay lại có khi không biết nhóm mình đã lên thuyền nào. Khi về bến cũng vậy, mỗi thuyền cập một lúc.
Topview và các điểm ngắm là chỗ thứ ba. Ai cũng tản ra tìm góc chụp, mải chụp mà quên giờ, quên đường ra chỗ xe. Chỗ thứ tư là đường xuống thác và lối trong vườn, nơi có nhiều nhánh đường đất giống nhau, cây cối che tầm nhìn.
Ở khu lưu trú, buổi tối sau BBQ có người đi dạo quanh đồi, đi xuống mép hồ, rồi không nhớ đường về căn của mình trong bóng tối. Lối đi giữa các căn ít đèn, nhìn chỗ nào cũng giống nhau.
Người bị lạc: làm theo thứ tự này
Dù là người lớn hay trẻ lớn, khi nhận ra mình không thấy đoàn đâu, làm lần lượt:
- Dừng lại. Đứng ở chỗ an toàn, bằng phẳng, dễ thấy, tránh mép nước, mép dốc, giữa lối xe chạy.
- Gọi hoặc nhắn trưởng đoàn, nhóm trưởng, người điều hành tour. Nhắn vào nhóm chung của đoàn vị trí và một mô tả ngắn chỗ mình đứng.
- Nếu không có sóng, nhớ lại điểm tập trung đã hẹn gần nhất. Nếu chắc đường về đó, đi về đó bằng lối chính, không đi tắt.
- Nếu không chắc đường, ở yên chỗ đứng. Người tìm sẽ quay lại theo lối đoàn đã đi; mình đi lung tung thì hai bên lướt qua nhau.
- Tìm người dân, nhân viên chỗ ở, chủ thuyền, chủ vườn gần đó, nhờ họ gọi giúp đơn vị tour hoặc chỗ ở của đoàn.
- Ban đêm, bật đèn điện thoại hay đèn pin, đứng ở chỗ có ánh sáng. Không đi xuống mép hồ hay đường dốc trong bóng tối.
- Khi đã gặp lại đoàn, báo ngay cho trưởng đoàn để họ dừng việc tìm kiếm và báo những người đang đi tìm.
Thứ tự này đơn giản tới mức nghe như dành cho trẻ con. Nhưng người lớn lạc trong đồi cũng hay hoảng và làm ngược lại: đi nhanh, rẽ liên tục, mong tình cờ gặp đoàn.
Trẻ nhỏ bị lạc: dặn trước ba điều
Trẻ nhỏ là đối tượng cần chuẩn bị riêng. Trước chuyến đi, dặn trẻ ba điều thật đơn giản: một là khi không thấy bố mẹ, đứng yên tại chỗ, không chạy đi tìm; hai là tìm một người lớn đang mặc đồ nhân viên, một người phụ nữ có con nhỏ, hoặc người bán hàng để nhờ; ba là nói tên mình, tên bố mẹ và đưa tấm thẻ trong túi.
Tấm thẻ đó ghi tên trẻ, số điện thoại của bố mẹ, tên đơn vị tour và tên chỗ ở. Có thể bỏ trong túi áo, đeo ở dây ba lô, hoặc viết lên một vòng tay vải. Không cần ghi địa chỉ nhà.
Ở những chỗ đông như bến thuyền, điểm dừng xe, nên chụp một tấm ảnh trẻ ngay đầu ngày để có hình ảnh quần áo đang mặc, nếu cần nhờ người khác cùng tìm. Mặc cho trẻ áo màu nổi cũng giúp dễ thấy hơn giữa đồi cỏ và vườn cây.
Quanh hồ và thác, trẻ lạc không chỉ là chuyện tìm người mà còn là nguy cơ đuối nước. Người lớn trong đoàn phải luôn biết ai đang trông trẻ nào, đặc biệt ở bến thuyền, bờ hồ và thác. "Ai cũng nghĩ người khác đang trông" là cách tai nạn xảy ra.
Trưởng đoàn: khi phát hiện thiếu người
Khi điểm danh thấy thiếu người, đừng cho cả đoàn tản ra đi tìm. Giữ đoàn ở điểm tập trung, chỉ cử hai người đi cùng nhau quay lại theo lối vừa đi, có hẹn giờ quay về. Một người khác giữ điện thoại, liên tục gọi và nhắn người bị lạc.
Hỏi nhanh những người cuối cùng nhìn thấy người lạc: thấy ở đâu, lúc nào, đang làm gì. Thông tin này khoanh vùng tìm kiếm tốt hơn mọi phỏng đoán.
Báo người điều hành tour và chủ thuyền, chủ vườn, nhân viên ở khu vực đó. Người địa phương biết các lối tắt, biết chỗ nào dễ đi nhầm, biết ai có xe, có thuyền để đi tìm nhanh.
Nếu người lạc là trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh, hoặc lạc gần mép nước, trời sắp tối hay đang mưa lớn, không chờ lâu. Báo ngay công an xã, gọi 113 hoặc 114 nhờ hỗ trợ. Sự chậm trễ ở những trường hợp này mới là rủi ro lớn.
Trong lúc tìm, ghi lại các mốc: giờ phát hiện thiếu người, giờ cử người đi tìm, những nơi đã tìm, ai đã được báo. Khi cần nhờ lực lượng chức năng, những thông tin này giúp họ khỏi tìm lại chỗ đã tìm và bắt đầu đúng hướng.
Phòng lạc từ lúc lên xe
Phần lớn vụ lạc đoàn có thể tránh bằng vài thói quen đơn giản, nếu trưởng đoàn lập ra từ đầu và nhắc ở mỗi chặng:
- Chia đoàn thành nhóm nhỏ năm bảy người, mỗi nhóm một nhóm trưởng; nhóm trưởng tự đếm người của mình trước mỗi lần xe chạy hay thuyền rời bến.
- Chọn một điểm tập trung cho mỗi chặng, nói to và nhắn vào nhóm: tên điểm, mô tả dễ nhận ra, giờ tập trung.
- Ở trạm dừng xe, ghi nhớ biển số xe và hình dáng xe, chụp lại; hẹn giờ lên xe sớm hơn giờ xe chạy vài phút.
- Ở bến thuyền, lập danh sách ai đi thuyền nào, chụp lại; khi về bến, đợi đủ các thuyền mới rời bến.
- Ở chặng đi bộ, đường đất, luôn có người dẫn đầu và người khoá đuôi; không ai đi trước người dẫn, không ai đi sau người khoá đuôi.
- Buổi tối, đi dạo theo nhóm ít nhất hai người, báo người cùng phòng, mang đèn.
- Ghi số của trưởng đoàn và chỗ ở ra giấy để trong ví, phòng điện thoại hết pin.
Những quy tắc này nghe có vẻ khắt khe với một chuyến đi chơi. Nhưng một đoàn đã quen thì làm rất nhanh, và cả đoàn đỡ được những lần đứng chờ ba bốn chục phút chỉ vì một người đi lạc.
Những trường hợp đặc biệt
Lạc ở trạm dừng xe đêm khi xe đã chạy: gọi ngay trưởng đoàn để xe dừng lại hoặc quay lại đón nếu chưa xa. Nếu không liên lạc được, nhờ nhân viên trạm dừng gọi nhà xe theo thông tin trên vé, trên xe khác cùng hãng. Ở yên trạm dừng, nơi có ánh sáng, người qua lại.
Lạc trên mặt hồ, như kayak, SUP trôi xa khỏi đoàn: đừng cố chèo ngược gió hay ngược dòng tới kiệt sức. Giữ áo phao, giữ thuyền, ra hiệu bằng tay hoặc tiếng gọi, chờ thuyền máy tới đón. Đây là lý do mọi hoạt động trên nước phải có thuyền hỗ trợ đi kèm.
Lạc ban đêm quanh khu lưu trú: đứng ở chỗ có đèn, gọi điện, gọi to tên người cùng phòng. Không đi xuống phía hồ để tìm đường tắt.
Lạc khi trời đổ mưa lớn: tìm chỗ trú an toàn gần nhất, không trú dưới cây đơn độc trên đồi trống khi có sét, không đứng sát mép dốc đất dễ sạt. An toàn trước, tìm đoàn sau.
Người địa phương và nhân viên dịch vụ: chỗ dựa khi lạc
Quanh hồ Tà Đùng, người biết rõ đường nhất không phải ứng dụng bản đồ mà là người sống ở đó: chủ thuyền chạy hồ mỗi ngày, người làm vườn, nhân viên các khu lưu trú, người chạy xe máy cày. Họ biết lối nào dẫn ra đường chính, lối nào cụt, khe nào dễ đi nhầm, đoạn nào mùa mưa lầy không qua được.
Khi bị lạc, nhờ họ là lựa chọn tốt hơn đi tiếp một mình. Nói tên đơn vị tour, tên chỗ ở của đoàn; vùng nhỏ nên nhiều khi họ biết ngay chỗ đó ở đâu, thậm chí quen người điều hành. Nếu họ có điện thoại có sóng, nhờ gọi giúp.
Ngược lại, đơn vị tour làm việc lâu ở vùng hồ thường có mạng lưới quen biết với chủ thuyền, chủ vườn, chỗ ở. Khi đoàn có người lạc, một cuộc gọi của người điều hành tới những người này có thể huy động thêm nhiều đôi mắt nhanh hơn bất cứ cách nào khác. Đó cũng là một lý do nên chọn đơn vị tour có người điều hành tại chỗ, hiểu vùng.
Sau khi tìm lại được: rút kinh nghiệm cho đoàn
Khi người lạc đã về, đừng trách móc giữa đông người. Người lạc thường đã sợ và ngượng; điều cần là ăn uống, nghỉ ngơi, kiểm tra có bị thương hay mệt không, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
Sau đó, trưởng đoàn nên nói ngắn với cả đoàn: lạc ở đâu, vì sao, lần sau làm gì. Có khi chỉ cần đổi điểm tập trung cho dễ thấy hơn, hoặc kéo dài thời gian ở một điểm để ai cũng kịp chụp ảnh mà không phải tách ra.
Nếu nguyên nhân thuộc về tổ chức của tour, như không thông báo giờ tập trung, thuyền rời bến khi chưa đủ người, hãy góp ý với đơn vị tour. Những góp ý cụ thể giúp chương trình lần sau an toàn hơn cho cả những đoàn khác.
Cuối cùng, cảm ơn những người đã giúp: người dân chỉ đường, nhân viên chỗ ở gọi điện, chủ thuyền quay lại đón. Ở một vùng nhỏ như quanh hồ, sự giúp đỡ của người địa phương là thứ không có trong hợp đồng tour nào, và một lời cảm ơn tử tế giữ cho những đoàn sau cũng được đối xử như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Lạc đoàn ở Tà Đùng thì làm gì đầu tiên?
Dừng lại ở chỗ an toàn, dễ thấy, rồi gọi hoặc nhắn trưởng đoàn và người điều hành tour, gửi vị trí vào nhóm chung. Nếu không có sóng và không chắc đường, ở yên tại chỗ hoặc nhờ người dân, nhân viên gần đó liên hệ giúp.
Có nên tự đi tìm đoàn khi bị lạc không?
Chỉ nên đi khi chắc đường về điểm tập trung đã hẹn và đi theo lối chính. Không chắc thì ở yên, vì người tìm sẽ quay lại theo lối đoàn đã đi; tự đi theo đường đoán dễ làm hai bên lướt qua nhau và đi xa hơn.
Trẻ nhỏ đi tour cần mang gì để phòng lạc?
Một tấm thẻ ghi tên trẻ, số điện thoại của bố mẹ, tên đơn vị tour và chỗ ở, để trong túi hoặc đeo ở ba lô. Mặc áo màu nổi, chụp ảnh trẻ đầu ngày, và dặn trẻ đứng yên rồi nhờ người lớn đáng tin khi lạc.
Bị bỏ lại ở trạm dừng xe đêm thì làm sao?
Gọi ngay trưởng đoàn để xe dừng hoặc quay lại đón. Nếu không liên lạc được, nhờ nhân viên trạm dừng gọi nhà xe theo thông tin trên vé, ở yên nơi có ánh sáng và người qua lại, không đi nhờ xe lạ.
Khi nào cần báo công an hay cứu hộ khi có người lạc?
Khi người lạc là trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh, khi lạc gần mép nước, khi trời tối hoặc mưa lớn, hoặc khi tìm một thời gian ngắn không thấy. Báo công an xã, gọi 113 hoặc 114, cùng lúc báo người điều hành tour.
Làm sao để đoàn đông không bị lạc người?
Chia nhóm nhỏ có nhóm trưởng, hẹn điểm và giờ tập trung rõ ở mỗi chặng, có người dẫn đầu và người khoá đuôi ở chặng đi bộ, lập danh sách ai đi thuyền nào, và ghi nhớ biển số xe ở các trạm dừng.